آندومتریوز چیست؟ علائم، علل و روش های درمان

آندومتریوز یک اختلال است که در آن بافتی مشابه بافت داخلی رحم شما در خارج از حفره رحم رشد می‌کند. بافت داخلی رحم شما به نام اندومتر شناخته می‌شود. در این مقاله از سایت کلیمیک سلامتی به معرفی کامل آندومتریوز میپردازیم.

آندومتریوز زمانی رخ می‌دهد که بافتی شبیه به اندومتر بر روی تخمدان‌ها، روده و بافت‌های پوششی حفره لگن شما رشد کند. نادر است که بافت شبیه به اندومتر، فراتر از ناحیه لگن گسترش یابد، اما غیرممکن نیست. بافت اندومتریال که در خارج از رحم شما رشد می‌کند به عنوان یک ایمپلنت اندومتریال شناخته می‌شود.

تغییرات هورمونی در چرخه قاعدگی شما بر روی بافت شبیه به اندومتر که در مکان نادرست قرار دارد تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود که این ناحیه ملتهب و دردناک شود. این بدان معناست که بافت رشد کرده، ضخیم می‌شود و تجزیه می‌گردد. با گذشت زمان، بافتی که تجزیه شده جایی برای رفتن ندارد و در حفره لگن شما به دام می‌افتد.

این بافت به دام افتاده در حفره لگن می‌تواند پیامدهای زیر را به دنبال داشته باشد:

• تحریک پذیری
• تشکیل اسکار
• چسبندگی‌ها، که در آن بافت اعضای لگن شما را به هم متصل می‌کند
• درد شدید که در طول چرخه قاعدگی رخ می‌دهد
•  مشکلات باروری

علائم آندومتریوز

علائم آندومتریوز متفاوت است. برخی افراد علائم خفیفی را تجربه می‌کنند، در حالی که دیگران ممکن است علائم متوسط تا شدیدی داشته باشند. شدت درد شما نشان‌دهنده درجه یا مرحله بیماری نیست. ممکن است شما شکل خفیفی از بیماری را داشته باشید اما درد بسیار شدیدی را تجربه کنید. همچنین ممکن است شکل شدیدی از بیماری را داشته باشید و در عین حال ناراحتی بسیار کمی احساس کنید.

توجه داشته باشید که ممکن است حتی هیچ‌گونه علائمی را تجربه نکنید.

درد لگنی شایع‌ترین علامت آندومتریوز است. شما همچنین ممکن است علائم زیر را داشته باشید:

• دوره‌های قاعدگی دردناک
•  گرفتگی‌های عضلانی ۱ یا ۲ هفته قبل و بعد از قاعدگی
•  خونریزی شدید قاعدگی یا خونریزی بین دوره‌های قاعدگی
• ناباروری
• درد در حین رابطه جنسی
• ناراحتی در حین حرکات روده
• درد در ناحیه کمر که ممکن است در هر زمانی از چرخه قاعدگی شما رخ دهد

مهم است که معاینات منظم زنانگی را انجام دهید، زیرا این کار به پزشک شما اجازه می‌دهد تا هرگونه تغییرات را زیر نظر بگیرد. این موضوع به‌ویژه در صورتی که دو یا چند علامت داشته باشید، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

درمان آندومتریوز

طبیعتاً شما می‌خواهید از درد و سایر علائم آندومتریوز به سرعت رهایی یابید. این وضعیت اگر درمان نشود می‌تواند در فعالیت‌های روزمره شما چالش‌هایی ایجاد کند. آندومتریوز درمان قطعی ندارد، اما علائم آن قابل مدیریت هستند.
گزینه‌های پزشکی و جراحی برای کمک به کاهش علائم و مدیریت هرگونه عوارض احتمالی وجود دارد. پزشک شما ممکن است ابتدا درمان‌های محافظه‌کارانه را امتحان کند. اگر وضعیت شما بهبود نیابد، ممکن است جراحی را توصیه کند.

هر فرد به این گزینه‌های درمانی به‌طور متفاوتی واکنش نشان می‌دهد.  پزشک به شما کمک خواهد کرد تا بهترین گزینه را برای خود پیدا کنید.

گزینه‌های درمانی شامل موارد زیر است:

داروهای مسکن آندومتریوز

شما می‌توانید داروهای مسکن بدون نسخه مانند ایبوپروفن را امتحان کنید، اما باید توجه داشته باشید که این داروها در همه موارد مؤثر نیستند.

درمان هورمونی آندومتریوز

مصرف هورمون‌های مکمل می‌تواند گاهی اوقات درد را تسکین دهد و پیشرفت آندومتریوز را متوقف کند. درمان هورمونی به بدن شما کمک می‌کند تا تغییرات هورمونی ماهانه‌ای را که باعث رشد بافت مرتبط با آندومتریوز می‌شود، تنظیم کند.

پیشگیری‌های هورمونی

پیشگیری‌های هورمونی باروری را با جلوگیری از رشد و تجمع ماهانه بافت شبیه به اندومتر کاهش می‌دهند. قرص‌های ضد بارداری، چسب‌ها و حلقه‌های واژینال می‌توانند درد را در آندومتریوز خفیف، کاهش داده یا حتی از بین ببرند.

تزریق مدروکسی پروژسترون (Depo-Provera) نیز در متوقف کردن پریود مؤثر است. این تزریق، رشد ایمپلنت‌های اندومتریال را متوقف می‌کند و درد و سایر علائم را تسکین می‌دهد. با این حال، ممکن است این گزینه اولین انتخاب شما نباشد، زیرا خطر افزایش وزن، پوکی استخوان و افزایش شیوع افسردگی در برخی موارد وجود دارد.

آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH)

افراد از آنچه به عنوان آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) شناخته می‌شوند، برای مهار تولید استروژن که تخمدان‌ها را تحریک می‌کند، استفاده می‌کنند. لوپرورلین یک نمونه از آگونیست هورمون آزادکننده گنادوتروپین است که به صورت تزریقی استفاده می شود و الاگولیکس یک آنتاگونیست است که به صورت خوراکی مصرف می‌شود. هر دو می‌توانند تولید استروژن را متوقف کنند.

استروژن، هورمونی است که عمدتاً مسئول توسعه ویژگی های جنسی زنانه می باشد. مهار تولید استروژن از پریود جلوگیری کرده و یائسگی مصنوعی ایجاد می‌کند.

درمان با استفاده از GnRH عوارض جانبی مانند خشکی واژن و گرگرفتگی دارد.  مصرف دوزهای کم استروژن و پروژسترون همزمان می‌تواند به محدود کردن یا پیشگیری از این علائم کمک کند.

تشخیص زودهنگام بیماری و شروع گزینه‌های درمانی، چالش‌برانگیز است.  فکر کردن به – یا کنار آمدن با – علائمی مانند مشکلات باروری و درد همراه با ترس احتمال بهبودی می‌تواند استرس‌زا باشد.

مهم است که به سلامت روانی خود به عنوان بخشی از سلامت عمومی تان توجه کنید. در نظر بگیرید که یک گروه پشتیبانی پیدا کنید و بیشتر در مورد این وضعیت آموزش ببینید. این اقدامات می‌تواند در ایجاد یک رویکرد متعادل برای مدیریت وضعیت شما مفید باشد.

دانازول

دانازول داروی دیگری است که برای متوقف کردن پریود و کمک به کاهش علائم آندومتریوز استفاده می‌شود. در حین مصرف دانازول، ممکن است بیماری به پیشرفت خود ادامه دهد. دانازول می‌تواند عوارض جانبی از جمله آکنه و هیرسوتیسم ایجاد کند. هیرسوتیسم به رشد بیش از حد مو در صورت و بدن مربوط می شود.

داروهای دیگری در حال مطالعه هستند که ممکن است علائم را بهبود بخشند و پیشرفت بیماری را کند کنند.

درمان محافظه‌کارانه آندومتریوز

درمان محافظه‌کارانه معمولاً برای افرادی که می‌خواهند باردار شوند یا دچار درد شدید هستند و درمان‌های هورمونی در مورد آن ها مؤثر نیست، استفاده می‌شود.  هدف از درمان محافظه‌کارانه، حذف یا تخریب رشدهای اندومتریال بدون آسیب به اندام‌های تولیدمثل است.

لاپاراسکوپی، که یک جراحی کم‌تهاجمی است، برای مشاهده و تشخیص آندومتریوز استفاده می‌شود. همچنین از آن برای حذف بافت‌های غیرطبیعی یا جابه‌جا شده شبیه به اندومتر استفاده می‌شود. در این روش جراح چند برش کوچک در ناحیه شکم ایجاد می کند و با استفاده از ابزارهای مخصوص و دوربین لاپاراسکوپ، اقدام به برداشتن یا از بین بردن رشد های غیرطبیعی می کند.

امروزه از لیزرها به‌طور رایج برای تخریب این بافت‌های “غیرطبیعی” استفاده می‌شود.

برداشتن رحم (هیسترکتومی)

اگر وضعیت شما با سایر درمان‌ها بهبود نیابد، پزشک شما ممکن است هیسترکتومی کامل را به عنوان آخرین چاره توصیه کند.

در طول هیسترکتومی کامل، جراح، رحم و دهانه رحم را خارج می‌کند.  همچنین تخمدان‌ها را به دلیل تولید استروژن، که می‌تواند باعث رشد بافت‌های شبیه به اندومتر شود و ضایعات ایمپلنت قابل مشاهده را نیز خارج می‌کند.

دو نوع دیگر هیسترکتومی بر اساس وضعیتی که فرد برای آن درمان می‌شود، انجام می‌شود.

• هیسترکتومی ساب توتال: که به آن هیسترکتومی جزئی نیز گفته می‌شود — بخش بالایی رحم را خارج می‌کند و دهانه رحم را باقی می‌گذارد.
• هیسترکتومی رادیکال: معمولاً زمانی انجام می‌شود که سرطان وجود داشته باشد. در این روش، کل رحم، دهانه رحم و قسمت بالایی واژن حذف می‌شود.

در حالی که هیسترکتومی می‌تواند آندومتریوز را درمان کند، اما این درمان قطعی نیست. پس از هیسترکتومی، شما نمی‌توانید باردار شوید. اگر به فکر شروع یک خانواده هستید، قبل از موافقت با جراحی، با پزشک دیگری نیز مشورت کنید.

علل آندومتریوز

در طول یک سیکل قاعدگی منظم، بدن شما بافت داخلی رحم را دفع می‌کند.  این امر باعث می‌شود خون پریود از رحم شما و از طریق شکاف کوچک در دهانه رحم و خارج از واژن دفع شود.

علت دقیق آندومتریوز مشخص نیست. نظریات مختلفی در مورد علت پیدایش آن وجود دارد، هرچند هیچ یک از این نظریات به طور علمی ثابت نشده است.

یکی از قدیمی‌ترین نظریات این است که آندومتریوز به دلیل فرآیندی به نام پریود معکوس رخ می‌دهد، که طبق تحقیقات ۹۰ درصد زنان تجربه می‌کنند. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که خون پریود به جای خروج از بدن از طریق واژن و از طریق لوله‌های فالوپ به حفره لگن بازگردد.

نظریه دیگری وجود دارد که بر اساس آن هورمون‌ها سلول‌های خارج از رحم را به سلول‌های مشابه بافت پوششی داخلی رحم تبدیل می‌کنند که به آنها سلول‌های اندومتریال گفته می‌شود.

برخی دیگر معتقدند که این وضعیت ممکن است زمانی رخ دهد که نواحی کوچک در شکم شما به بافت‌های شبیه به اندومتر تبدیل شوند. این ممکن است به این دلیل باشد که سلول‌های شکم شما از سلول‌های جنینی رشد می‌کنند، که می‌توانند شکل خود را تغییر دهند و مانند سلول‌های اندومتریال عمل کنند.  هنوز مشخص نیست که چرا این اتفاق می‌افتد.

این سلول‌های اندومتریال جابه‌جا شده ممکن است بر روی دیواره‌های لگن و سطوح اعضای لگن شما، مانند مثانه، تخمدان‌ها و رکتوم قرار داشته باشند. آنها در طول سیکل قاعدگی شما به رشد، ضخیم شدن و خونریزی ادامه می‌دهند و به هورمون‌های سیکل شما پاسخ می‌دهند.

همچنین ممکن است خون پریود از طریق یک زخم جراحی (مثلاً بعد از زایمان سزارین (به حفره لگن نشت کند.

نظریه دیگری وجود دارد که بر اساس آن سلول‌های اندومتریال از طریق سیستم لنفاوی از رحم خارج می‌شوند. نظریه دیگری نیز مطرح می‌کند که ممکن است به دلیل عدم عملکرد صحیح سیستم ایمنی در نابود کردن سلول‌های مخرب اندومتریال باشد.

برخی معتقدند که آندومتریوز ممکن است در دوره جنینی با بافت سلولی جابه‌جا شده‌ای آغاز شود که شروع به پاسخ به هورمون‌های بلوغ می‌کند. این نظریه اغلب به عنوان نظریه مولرین شناخته می‌شود.
توسعه آندومتریوز ممکن است همچنین به ژنتیک یا حتی سموم محیطی مرتبط باشد.

مراحل آندومتریوز

آندومتریوز دارای چهار مرحله یا نوع است. این مراحل عبارت اند از:

• ابتدایی
•  خفیف
• متوسط
• شدید

عوامل مختلفی تعیین‌کننده مرحله این اختلال هستند. این عوامل می‌توانند شامل محل، تعداد، اندازه و عمق ایمپلنت‌های اندومتریال باشند.

مرحله ۱: ابتدایی

در آندومتریوز ابتدایی، زخم‌ها یا ضایعات کوچکی وجود دارد و ایمپلنت‌های اندومتریال سطحی بر روی تخمدان‌ها دیده می‌شود. همچنین ممکن است التهاب در داخل یا اطراف حفره لگن وجود داشته باشد.

مرحله ۲: خفیف

آندومتریوز خفیف شامل ضایعات خفیف و ایمپلنت‌های سطحی بر روی تخمدان‌ها و پوشش لگن است.

مرحله ۳: متوسط

آندومتریوز متوسط شامل بسیاری از ایمپلنت‌های عمیق بر روی تخمدان‌ها و پوشش لگن است. همچنین ممکن است ضایعات بیشتری وجود داشته باشد.

مرحله ۴: شدید

شدیدترین مرحله آندومتریوز شامل بسیاری از ایمپلنت‌های عمیق بر روی پوشش لگن و تخمدان‌ها است. همچنین ممکن است ضایعاتی بر روی لوله‌های فالوپ و روده‌ها یا کیست‌هایی بر روی یکی یا هر دو تخمدان وجود داشته باشد.

تشخیص آندومتریوز

علائم آندومتریوز می‌تواند مشابه علائم سایر شرایط، مانند کیست‌های تخمدانی و بیماری التهاب لگن باشد. این وضعیت همچنین علائم مشابهی با سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) دارد که می‌تواند روند تشخیص را طولانی کند.

توجه داشته باشید که فرآیند تشخیص ممکن است متفاوت باشد. در برخی از موارد، ممکن است از شروع علائم تا تشخیص، ۴ تا ۱۱ سال طول بکشد.

سعی کنید در حین همکاری با تیم بهداشتی، صبور باشید.  پزشک شما یک یا چند مورد از آزمایش‌های زیر را انجام خواهد داد:

سابقه دقیق آندومتریوز

پزشک شما علائم و سابقه شخصی یا خانوادگی آندومتریوز شما را یادداشت خواهد کرد. همچنین ممکن است یک ارزیابی کلی از سلامت انجام دهد تا بررسی کند که آیا نشانه‌های دیگری از یک اختلال طولانی‌مدت وجود دارد یا خیر.

معاینه فیزیکی آندومتریوز

در طول معاینه لگنی، پزشک شما از یک اسپکولوم برای مشاهده داخل واژن و دهانه رحم استفاده خواهد کرد. همچنین ممکن است به‌صورت دستی، شکم شما را برای بررسی کیست‌ها یا زخم‌ها در پشت رحم لمس کند.

سونوگرافی آندومتریوز

پزشک شما ممکن است از سونوگرافی ترانس واژینال یا سونوگرافی شکمی استفاده کند. در سونوگرافی ترانس واژینال، یک پروب به داخل واژن شما وارد می‌شود.

هر دو نوع سونوگرافی تصاویری از اعضای تولیدمثل شما ارائه می‌دهند. این تصاویر می‌توانند به پزشک شما در شناسایی کیست‌های مرتبط با آندومتریوز کمک کنند، اما در رد کردن این بیماری مؤثر نیستند.

لاپاراسکوپی

تنها روش قطعی برای شناسایی آندومتریوز، مشاهده مستقیم آن است. این کار از طریق یک روش جراحی جزئی به نام لاپاراسکوپی انجام می‌شود. پس از تشخیص، بافت می‌تواند به همان روش یعنی جراحی لاپراسکوپی، حذف شود.

عوارض آندومتریوز

داشتن مشکلات باروری، عارضه‌ای جدی از آندومتریوز است. افرادی که شکل های خفیف‌تری از این بیماری را دارند ممکن است بتوانند باردار شوند و نوزادی را به دنیا بیاورند.

اگرچه داروهایی برای درمان آندومتریوز وجود دارند، اما این داروها به بهبود باروری کمک نمی‌کنند.

برخی از افراد پس از جراحی بافت‌های مشابه اندومتر توانسته‌اند باردار شوند. اگر این روش در مورد شما مؤثر نباشد، ممکن است بخواهید درمان‌های باروری یا لقاح مصنوعی (IVF) را در نظر بگیرید تا شانس خود را برای بارداری افزایش دهید.

اگر به آندومتریوز مبتلا هستید به‌ویژه اگر قصد دارید خانواده‌ای تشکیل دهید در مورد اینکه آیا باید به فکر داشتن فرزند زودتر از موعد باشید یا خیر، حتما با پزشک خود مشورت کنید تا با گزینه‌های درمانی، بهتر آشنا شوید. همچنین پزشک شما می‌تواند به شما در یادگیری بیشتر گزینه‌های جایگزین برای بارداری یا به تعویق انداختن بارداری کمک کند.

در صورت ابتلا به آندومتریوز، علائم شما ممکن است با گذشت زمان بدتر شوند و در نتیجه بارداری طبیعی را دشوار کند. پزشک شما باید قبل و در طول بارداری، ارزیابی‌هایی را انجام دهد.

حتی اگر بارداری، عارضه‌ای نباشد مدیریت درد مزمن همچنان می‌تواند چالش‌هایی را به همراه داشته باشد. افسردگی، اضطراب و سایر مسائل بهداشت روان ممکن است بروز کنند، زیرا این مشکلات در افراد مبتلا به آندومتریوز شایع است.

با پزشک خود درباره راه‌هایی برای کنار آمدن با این عوارض جانبی صحبت کنید. آنها ممکن است پیوستن به یک گروه پشتیبانی یا استفاده از سایر منابع حمایتی برای کمک به مدیریت وضعیت شما را توصیه کنند.

عوامل خطر آندومتریوز

آندومتریوز معمولاً سال‌ها پس از شروع پریود توسعه می‌یابد و می‌تواند یک وضعیت دردناک باشد.
با این حال، درک عوامل خطر آن می‌تواند به شما کمک کند تا تعیین کنید آیا بیشتر در معرض ابتلا به این وضعیت هستید و چه زمانی باید با پزشک خود مشورت کنید.

سن

زنان در تمام سنین در معرض خطر آندومتریوز هستند. این بیماری بیشتر زنان در دهه‌های ۳۰ و ۴۰ سالگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما علائم می‌توانند از دوران بلوغ آغاز شوند.

سابقه خانوادگی

اگر یکی از اعضای خانواده شما به آندومتریوز مبتلا است، با پزشک خود صحبت کنید. شما ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری باشید.

سابقه بارداری در آندومتریوز

بارداری ممکن است به‌طور موقت علائم آندومتریوز را کاهش دهد. زنانی که فرزندی ندارند، در معرض خطر بیشتری برای توسعه این اختلال هستند. با این حال، آندومتریوز می‌تواند در زنانی که فرزند دارند نیز رخ دهد. این موضوع نشان‌دهنده این است که هورمون‌ها بر توسعه و پیشرفت این وضعیت تأثیر می‌گذارند.

تاریخچه پریود

اگر با مشکلاتی در پریود خود مواجه هستید، با پزشک صحبت کنید. این مشکلات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• سیکل های کوتاه‌تر
• پریود‌های سنگین‌تر و طولانی‌تر
• پریودی که در سنین پایین شروع می‌شود

این عوامل ممکن است شما را در معرض خطر بیشتری قرار دهند.

داده‌های تحقیقاتی مربوط به نژاد و قومیت

طبق گزارش وزارت بهداشت و خدمات انسانی در حالی که آندومتریوز حدود ۱۱ درصد از زنان بین ۱۵ تا ۴۴ سال را تحت تأثیر قرار می‌دهد، یک مطالعه نشان داد که نژاد و قومیت ممکن است بر شیوع آن تأثیر بگذارد.

احتمال ابتلای زنان آسیایی به آندومتریوز در مقایسه با زنان سفید پوست، ۵۰ درصد بیشتر است. ولی در مورد مشکلات بارداری، هیچ تفاوت آماری معناداری بین بیماران سیاه‌پوست، سفیدپوست و آسیایی وجود ندارد.
به‌طور کلی، تحقیقات جامع‌تری که عوامل محیطی و اجتماعی-اقتصادی و دسترسی به خدمات بهداشتی را در نظر بگیرد، برای درک بهتر این بیماری ضروری است.

نکته پایانی

آندومتریوز یک وضعیت مزمن است که علت آن ناشناخته است، به این معنی که هنوز مشخص نیست چه چیزی باعث توسعه آن می‌شود و در حال حاضر، درمان قطعی برای آن وجود ندارد.

با این حال، درمان‌های مؤثری مانند داروها، درمان هورمونی و جراحی برای کمک به مدیریت عوارض و مشکلاتی مانند درد و مسائل باروری در دسترس هستند. همچنین، علائم آندومتریوز معمولاً پس از یائسگی بهبود می‌یابند.
اگر احساس می‌کنید ممکن است به آندومتریوز مبتلا باشید در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید تا فرآیند دریافت یک تشخیص دقیق آغاز شود و در نهایت برنامه‌ای بر اساس وضعیت شما در نظر گرفته شود.