آتورواستاتین چیست و چه کاربردها و عوارضی دارد ؟
آتورواستاتین یکی از مهمترین و پرمصرفترین داروهای کاهنده کلسترول در جهان است. این دارو از گروه استاتینها بوده و به طور موثری باعث کاهش سطح کلسترول LDL (کلسترول بد) و افزایش سطح کلسترول HDL (کلسترول خوب) در خون میشود. آتورواستاتین علاوه بر اثر بر متابولیسم کلسترول، اثرات ضد التهابی و ضد اکسیداتیو نیز دارد و به همین دلیل کاربردهای گستردهای در حوزه قلب و عروق دارد. در این مقاله از دپارتمان کلینیک سلامتی به بررسی کامل ویژگیهای این دارو میپردازیم.
موارد مصرف و کاربردها
آتورواستاتین به عنوان یک دارو کاهنده کلسترول دارای موارد استفاده متعددی است:
- پیشگیری و درمان بیماریهای قلبی-عروقی: این دارو با کاهش کلسترول LDL و افزایش کلسترول HDL، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی مانند سکته قلبی و سکته مغزی را به طور چشمگیری کاهش میدهد. این دارو برای پیشگیری اولیه و ثانویه این بیماریها تجویز میشود.
- درمان هایپرلیپیدمی: آتورواستاتین یکی از موثرترین داروهای کاهش دهنده کلسترول است و برای درمان انواع هایپرلیپیدمیها مانند هیپرکلسترولمی، هیپرتریگلیسیریدمی و ترکیبی از این دو استفاده میشود.
- پیشگیری از بیماریهای کبدی: به دلیل اثرات ضد التهابی و ضد اکسیداتیو آتورواستاتین، این دارو در پیشگیری از بیماریهای کبدی مانند کبد چرب غیرالکلی و سیروز کبدی نیز کاربرد دارد.
- درمان دیابت: آتورواستاتین به علت اثرات مفید بر متابولیسم لیپیدها و کاهش خطر بیماریهای قلبی-عروقی در بیماران دیابتی نیز تجویز میشود.
- پیشگیری از زوال عقل: مطالعات نشان دادهاند که مصرف آتورواستاتین میتواند خطر ابتلا به برخی اختلالات شناختی مانند آلزایمر را کاهش دهد.
نحوه عملکرد
آتورواستاتین با مهار آنزیم HMG-CoA ردوکتاز که نقش کلیدی در ساخت کلسترول در کبد دارد، باعث کاهش سنتز کلسترول در کبد میشود. همچنین این دارو باعث افزایش بیان گیرندههای LDL در کبد شده و در نتیجه باعث افزایش برداشت LDL از خون به داخل کبد میگردد. این دو مکانیسم باعث کاهش چشمگیر سطح کلسترول LDL و افزایش سطح کلسترول HDL در خون میشوند.
علاوه بر این، این قرص به دلیل اثرات ضد التهابی و ضد اکسیداتیو، باعث بهبود عملکرد اندوتلیوم عروقی، کاهش تشکیل پلاک های آترواسکلروتیک و بهبود جریان خون میشود.
نامهای تجاری موجود
آتورواستاتین در با نامهای تجاری مختلفی عرضه میشود. برخی از این نامهای تجاری عبارتند از:
- ریپاکور (Ripacor)
- آتوکور (Atocor)
- آتورولیپ (Atorolip)
- آترکس (Atrex)
- آتور (Ator)
- لیپیکا (Lipica)
- آترول (Atrol)
این داروها از شرکتهای مختلفی تولید میشوند و در دوزهای مختلف ۱۰، ۲۰، ۴۰ و ۸۰ میلیگرم در بازار عرضه میشوند.
عوارض جانبی آتورواستاتین
این قرص چربی معمولاً دارای عوارض جانبی خفیفی است. برخی از شایعترین عوارض جانبی این دارو عبارتند از:
- تهوع و استفراغ
- یبوست
- اسهال
- درد عضلانی (میالژی)
- افزایش آنزیمهای کبدی
- سردرد
- سرگیجه
- خستگی
در موارد نادر میتواند باعث عوارض جدیتری مانند آسیب کبدی شدید، التهاب عضلات (میوپاتی) و نوروپاتی محیطی شود. این عوارض جانبی معمولاً با قطع دارو یا تغییر دوز بهبود مییابند.
موارد احتیاط آتورواستاتین
افرادی که به برخی بیماریها یا شرایط خاص مبتلا هستند باید هنگام مصرف قرص آتورواستاتین احتیاط بیشتری داشته باشند:
- سابقه آسیب کبدی: در افراد با سابقه بیماریهای کبدی یا افزایش آنزیمهای کبدی، باید دوز آتورواستاتین با احتیاط و تحت نظر پزشک تجویز شود.
- نقص کلیوی: در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی، دوز آتورواستاتین باید کاهش یابد.
- سالمندان: در سالمندان به دلیل احتمال بروز عوارض جانبی بیشتر، باید با دوز کمتر و تحت نظر پزشک مصرف شود.
- بارداری و شیردهی: آتورواستاتین ممکن است به جنین آسیب برساند، بنابراین در دوران بارداری و شیردهی مصرف نشود.
- سابقه میوپاتی: در افراد با سابقه ابتلا به میوپاتی، مصرف آتورواستاتین ممکن است خطر ابتلا به این عارضه را افزایش دهد.
تداخلات دارویی
تداخلات داروییآتورواستاتین ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد که باید در زمان مصرف به آن توجه شود:
- داروهای ضد رتروویروسی: این داروها ممکن است باعث افزایش سطح آتورواستاتین در خون و خطر عوارض جانبی شوند.
- آنتیبیوتیکهای ماکرولید: مانند کلاریترومایسین و اریترومایسین ممکن است دفع آتورواستاتین را کند کرده و سطح آن در خون را افزایش دهند.
- آزول آنتیمایکوتیکها: مانند کتوکونازول و ایتراکونازول ممکن است متابولیسم آتورواستاتین را مهار کنند.
- داروهای ضد تشنج: مانند فنیتوئین ممکن است اثر آتورواستاتین را کاهش دهند.
- داروهای ضد انعقاد خون: مانند وارفارین ممکن است اثر یکدیگر را تقویت کنند.
در صورت مصرف همزمان این داروها، پزشک باید دوز آتورواستاتین را متناسب با شرایط بیمار تنظیم کند.
موارد منع مصرف
آتورواستاتین در موارد زیر نباید مصرف شود:
- در صورت حساسیت و آلرژی به آتورواستاتین یا هر یک از اجزای آن
- در بیماران مبتلا به بیماریهای کبدی فعال یا افزایش شدید آنزیمهای کبدی
- در دوران بارداری و شیردهی
- در بیماران مبتلا به میوپاتی یا رابدومیولیز
مصرف در دوران بارداری و شیردهی
این قرص چربی ممکن است به جنین آسیب برساند، بنابراین مصرف آن در دوران بارداری منع شده است. همچنین این دارو ممکن است به شیر مادر ترشح شده و برای نوزاد خطرناک باشد، لذا در دوران شیردهی نیز نباید مصرف شود.
نحوه و زمان مصرف آتورواستاتین
این قرص معمولاً یک بار در روز و به صورت خوراکی مصرف میشود. بهتر است این دارو با غذا یا در هنگام خواب مصرف شود تا جذب آن بهتر صورت گیرد.
دوره درمان با این قرص چربی خون معمولاً طولانیمدت است و بسته به میزان اختلال لیپیدی بیمار و پاسخ وی به درمان، ممکن است چندین ماه یا حتی سالها ادامه یابد.
دوز مصرف قرص آتورواستاتین
دوز معمول این برای درمان هایپرلیپیدمی ۱۰-۸۰ میلیگرم در روز است که بسته به نوع و شدت اختلال لیپیدی و پاسخ بیمار به درمان تعیین میشود. در موارد خاص مانند نقص کلیوی یا کبدی، دوز دارو باید کاهش یابد.
پزشک با توجه به سطح کلسترول LDL بیمار، دوز آتورواستاتین را تنظیم میکند تا به هدف درمانی مطلوب برسد. معمولاً دوز اولیه ۱۰ یا ۲۰ میلیگرم است که در صورت نیاز افزایش مییابد.
نتیجه گیری
در مجموع، آتورواستاتین یک دارو با اثربخشی بالا و ایمنی نسبتاً خوب است که به طور گسترده در درمان اختلالات لیپیدی و پیشگیری از بیماریهای قلبی-عروقی استفاده میشود. با رعایت موارد احتیاط و تداخلات دارویی، این دارو میتواند برای بیماران مفید واقع شود.
