هفته دوازدهم بارداری: علائم و مراقبت های لازم

در این مطلب از دپارتمان زنان و مادران کلینیک سلامتی به نکات و علايم مربوط به هفته دوازدهم بارداری پرداخته می شود.

• در هفته دوازهم بارداری، کم کم علائم ناخوشایند سه ماه اول کاهش پیدا می کند. یعنی به زودی از شر حالت تهوع صبحگاهی و خستگی شدید خلاص می شوید. کورسوی امید از دور دیده می شود!
• هنوز شلوار بارداری نخریدی؟ وقتشه سر کیسه را شل کنی و سراغ شلوارهای کشی و گشاد بارداری بروی. شکم در حال بزرگ شدن است و احتمالاً تا الآن دیگر جلو آمده.
• جنین به سرعت در حال رشد است و هر روز بزرگ تر می شود. پره های دست و پا از بین رفته و چشم، بینی و ناخن ها شکل می گیرد. خیلی باحاله!
• با انجام سونوگرافی در هفتۀ دوزادهم، شاااید بتوانید جنسیت جنین را مشخص کنید اما هیچ تضمینی وجود ندارد و درصد خطا بالاست.

در هفتۀ دوازدهم بارداری، همه چیز به سرعت در حال تغییر است. بالاخره سه ماه اول رو به پایان است و این یعنی سطح هورمون ها در بدن کاهش پیدا می کند. کم کم باید خودتان را برای دادن این خبر خوش به دوست و آشنا آماده کنید. چه کار هیجان انگیزی!

جنین در هفته دوازدهم بارداری

در هفتۀ دوازدهم، کار تشکیل اعضا و جوارح مهم تقریباً تمام شده و از اینجا به بعد، اعضای بدن بزرگ تر و کامل تر می شوند. بله، کم کم جنین وارد مرحلۀ رشد و نمو می شود. در این مرحله، اعضا و بافت های بدن به سرعت رشد می کنند.

جنین در هفتۀ دوازدهم انگشتان دست و پا را خم و باز و بسته می کند و مغز به سرعت در حال رشد است!

حالا جنین می تواند از خود واکنش غیر ارادی یا رفلکس نشان دهد. یعنی اگر حین سونوگرافی به شکم خود ضربه بزنید، متوجه حرکت جنین می شوید. در هفتۀ دوازدهم، سرعت رشد دوقلوها مثل جنین های تک قلوست اما بعد، سرعت رشد کم می شود.

اندازۀ جنین در هفته دوازدهم بارداری

در هفتۀ دوازدهم، جنین هم اندازۀ آلو است. به طور متوسط، ۵.۳ سانتی متر قد و ۱۴ گرم وزن دارد. حالا اکثر اعضای مهم بدن تشکیل شده و وظیفۀ اصلی جنین این است که به رشد ادامه دهد. برو، بچه جون، تو می تونی!

دوازده هفته یعنی چند ماه؟

در هفتۀ دوازدهم، تقریباً سه ماه از بارداری گذشته است. یادتان باشد دوران بارداری ۴۰ هفته طول می کشد، پس کمی بیشتر از ۹ ماه است. فقط دو هفتۀ دیگر باقی مانده تا رسماً سه ماه اول را پشت سر بگذارید!

سونوگرافی در هفته دوازدهم بارداری

قبل از تمام شدن سه ماه اول، یک معاینۀ دیگر در انتظار شماست. سونوگرافی در هفتۀ دوازدهم به تشخیص پزشک یا شرایط بیمه بستگی دارد. با انجام سونوگرافی، می بینید که تصویر جنین واضح تر شده. شاید همین مسئله باعث شود دلتان بخواهد خبر خوش بارداری را به دوست و آشنا بدهید.

احتمالاً دل تو دلتان نیست که از جنسیت بچه سر در بیاورید اما متأسفانه خبر بدی برای شما داریم. معمولاً در هفتۀ دوازدهم جنسیت بچه با سونوگرافی مشخص نمی شود. زودترین زمان برای مشاهدۀ جنسیت بین هفتۀ دوازده و سیزده است و در این زمان، آناتومی بدن جنین با قطعیت قابل تشخیص نیست. متخصص زنان و زایمان از اواسط بارداری، یعنی از هفتۀ بیستم، جنسیت را تشخیص می دهد. اما با دیدن نتایج آزمایش دی ان دی، که با هدف تشخیص ناهنجاری های کروموزومی انجام می شود، هم امکان تشخیص جنسیت وجود دارد (البته اگر خود پدر و مادر راضی به دیدن نتیجۀ جنسیت باشند!)

از هفتۀ دوازدهم، برای اطمینان از سلامت جنین، آزمایش ژنتیک انجام می شود تا خطر نقص مادرزادی یا سایر مشکلات مشخص گردد. می دانم که انجام این آزمایشات چقدر مادر را می ترساند و گیج و سردرگم می کند. پس حتماً سوالات خود را از متخصص زنان و زایمان بپرسید و بدانید که به احتمال زیاد جنین در صحت و سلامت کامل به سر می برد.

جنین در هفته دوازدهم بارداری چه شکلی است؟

چیزی به پایان سه ماه اول نمانده. شاید از خودتان بپرسید: «جنین در هفتۀ دوازدهم چه شکلی است؟» خب، در این زمان، جنین با تغییرات جدید و هیجان انگیز رو به رو می شود. چشم و بینی شکل می گیرد، پره های دست و پا از بین می رود، ناخن ها رشد می کنند، لثه ها ظاهر می شوند و اندام های مهم، مثل کلیه و روده، بزرگ و بزرگ تر می شوند.

علائم بارداری در هفته دوازدهم

آمادۀ خبر خوب هستید؟ از هفتۀ دوازدهم، هورمون ها آرام می گیرند و علائمی مثل حالت تهوع صبحگاهی و خستگی شدید آرام آرام محو می شوند. خبر بد اینکه، سردرد و سرگیجه جای دو علامت قبل را می گیرند. به نظر معاملۀ خوبی است. در ادامه بیشتر درمورد تغییرات بدن در هفتۀ دوازدهم بارداری توضیح می دهیم:

افزایش ترشحات

شاید با دیدن ترشحات بی رنگ تعجب کنید اما افزایش ترشحات طبیعی است و هدف مهمی را دنبال می کند که همان جلوگیری از عفونت واژن است. اما با دیدن ترشحات زرد، سبز، صورتی یا قهوه ای در هفتۀ دوازدهم بارداری، فوراً با پزشک تماس بگیرید. این ترشحات نشانۀ عفونت یا حتی سقط جنین است.

لکه بینی

لکه بینی یا خونریزی در هفتۀ دوازدهم از دو حالت خارج نیست: یا نشانۀ مشکل است و نگران کننده، یا هیچ علتی ندارد و لازم نیست نگران شوید. برای مثال، در دوران بارداری دهانۀ رحم حساس تر می شود. پس بعد از رابطۀ جنسی کمی خونریزی دارید که کاملاً بی خطر است. در هر حال، حتماً به پزشک اطلاع دهید. خونریزی شدید و دردناک را جدی بگیرید.

سردرد

در هفتۀ دوازدهم، سردردها شدید می شود. تغییرات هورمونی، افت قند خون، از دست رفتن آب بدن، کم خوابی یا استرس باعث سردرد می شود. برای مقابله با سردرد، حواستان باشد چه چیزهایی در بروز این وضعیت نقش دارند و از این موارد دوری کنید. اگر حس می کنید سردرد شدیدتر شده یا مدل آن تغییر کرده (مثل میگرن) یا با سایر علائم عجیب و غیر عادی همراه است، به متخصص زنان و زایمان اطلاع دهید.

سرگیجه

سرگیجه از جمله علائم هفتۀ دوازدهم (یا حتی زودتر!) است که به خاطر تغییرات هورمونی و بالا و پایین شدن فشار خون رخ می دهد. برای جلوگیری از این وضعیت، مرتب غذا بخورید، اجازه ندهید دمای بدن بالا برود و زیاد آب بنوشید. به هنگام سرگیجه، دراز بکشید یا بنشینید. اگر علائم شدید است، به پزشک اطلاع دهید.

مادرانی که تک قلو باردار هستند از هفتۀ دوازدهم با حالت تهوع صبحگاهی خداحافظی می کنند اما اگر دوقلو باردار باشید، هنوز وقت خداحافظی نرسیده! قول می دهم که به زودی شرایط بهتر می شود.

مادر در هفتۀ دوازدهم چه حسی دارد؟

بدن سخت مشغول است و با خود فکر می کنید: «در هفتۀ دوازدهم چه احساساتی به سراغم می آید؟» شاید هنوز شکمتان جلو نیامده اما از درون حس می کنید که همه چیز در حال تغییر است! علاوه بر علائم عادی بارداری در هفتۀ دوازدهم، حالت تهوع صبحگاهی و خستگی کم و زیاد می شود. یک روز به شدت احساس خستگی می کنید و روز بعد سرحال و پرانرژی هستید. حالت تهوع هم می آید و می رود. صبور باشید. چیزی به شروع سه ماه دوم نمانده! روزهایی که حالت تهوع امانتان را بریده و نمی گذارد یک آب خوش از گلویتان پایین برود، مایعات زیاد بنوشید و غذاهای سالم بخورید.

شکل و اندازۀ شکم در هفتۀ دوازدهم

از هفتۀ دوازدهم، کم کم شکم جلو می آید. به همین دلیل، اکثر مادرها از هفتۀ دوازدهم خبر خوش بارداری را به دیگران می دهند. (البته شکم مادرانی که دوقلو باردار هستند، زودتر جلو می آید چون تعداد جنین داخل شکم بیشتر است!)

اگر تا به حال از شکمتان عکس نگرفتید، از حالا دست به کار شوید. باور کنید بعد از زایمان دلتان می خواهد یک یادگاری از تک تک تغییرات بدن داشته باشید.

تغییرات شکم در هفتۀ دوازدهم بارداری

هرچه شکم بزرگ تر می شود، متوجه می شوید که لباس های قدیمی برایتان تنگ شده. رحم در حال بزرگ شدن است تا برای جنینِ در حال رشد جا باز کند. در نتیجه، در شکم خود احساس کشیدگی می کنید چون رحم به بافت اطراف بدن فشار وارد می کند. باد معده یا یبوست هم از جمله دلایل مشکلات گوارشی است.

«باید به جای دو نفر ورزش کنید! پیاده روی، ورزش یا رقص به کنترل وزن، رشد شناختی و حفظ سلامت قلب جنین کمک می کند و در مجموع، برای سلامتی جنین مفید است. روزهایی که انرژی ندارید به خودتان یادآوری کنید که ورزش دوران بارداری را برای شما آسان تر می کند و در بلندمدت به سلامت هرچه بهتر فرزندتان کمک می کند!»

جوآنی جانسون رابین، متخصص بدن سازی و بنیان گذار انجمن مادران قوی

چند نکته برای هفتۀ دوازدهم بارداری

در پایان سه ماه اول و با شروع سه ماه دوم، نکات زیر به شما کمک می کند تا دوران بارداری را به بهترین نحو ممکن پشت سر بگذارید.

با پستان های دردناک و حساس خود مهربان باشید

هورمون ها بدن را برای شیردهی آماده می کنند. همین مسئله باعث درد و حساس شدن پستان ها می شود. پوشیدن لباس های راحت و گشاد، استفاده از سوتین های بارداری یا شیردهی یا گذاشتن کیسۀ یخ به تسکین درد کمک می کند.

ضد آفتاب

ملاسما (melasma) یا لکه های پوستی یکی از علائم هفتۀ دوازدهم بارداری است که در بسیاری از زنان باردار دیده می شود. این وضعیت، ناشی از فعالیت های هورمونی است اما نور خورشید آن را بدتر می کند. ضد آفتاب بزنید (اکثر متخصصان ضد آفتاب مینرال را توصیه می کنند)، کلاه لبه دار بپوشید و تا جای ممکن روزها خانه بمانید یا در سایه تردد کنید.

اسیر هله هوله نشوید

حالا که حالت تهوع صبحگاهی دست از سرتان برداشته و اشتهایتان برگشته، سراغ غذاهای شیرین، چرب یا فراوری شده نروید. تغذیۀ سالم به نفع شما و جنین است و باعث می شود از اینجا به بعد به صورت سالم وزن اضافه کنید. عدم افزایش (یا حتی کاهش) وزن در سه ماه اول طبیعی است ولی در سه ماه دوم، زنانی که قبل از دوران بارداری وزن طبیعی داشتند، باید هفته ای نیم الی یک کیلوگرم افزایش وزن پیدا کنند.

فعالیت بدنی

خیلی زود، سرحال و پرانرژی می شوید. پس با متخصص زنان و زایمان درمورد برنامۀ ورزش صحبت کنید. ورزش منظم به کنترل وزن، تقویت قلب و ریه، کاهش درد و کاهش خطراتی نظیر دیابت بارداری کمک می کند.