زخم معده چیست و چطور درمان می شود؟
اگر اسید معده به مخاط و دیوارۀ معده آسیب بزند، زخم معده رخ می دهد. درمان این وضعیت به علت بروز آن بستگی دارد.
زخم معده چیست؟
به زخم دردناک در دیوارۀ معده، زخم معده یا زخم گوارشی میگویند. زخم گوارشی، معده و رودۀ کوچک را درگیر می کند.
یک لایۀ ضخیم مخاطی از معده در برابر اسید و مایعات گوارشی محافظت میکند. اگر این لایه نازک شود، زخم معده رخ می دهد. در نتیجه، اسید معده بافت مخاطی را می خورد و باعث ایجاد زخم می شود.
زاین بیماری به راحتی درمان می شود اما اگر تحت درمان قرار نگیرد، عوارض جدی به دنبال خواهد داشت.
علت بروز زخم معده چیست؟
تقریباً در تمام موارد، زخم معده در اثر یکی از عوامل زیر ظاهر می شود:
- عفونت باکتری هلیکوباکتر پیلوری
- مصرف بلندمدت داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند آسپرین، ایبوپروفن یا ناپروکسن
در موارد نادر، وضعیتی به نام سندرم زولینگر-الیسون میزان تولید اسید در بدن را بالا می برد و منجر به زخم معده و روده می شود. گفته می شود کمتر از ۱ درصد از بیماری های زخم معده در اثر این سندرم رخ می دهند.
علائم زخم معده
این بیماری با چند علامت همراه است. شدت علائم به شدت زخم بستگی دارد.
احساس سوزش یا درد در قسمت بین قفسۀ سینه و ناف شایع ترین علامت زخم معده است. معمولاً زمانی که معده خالی باشد، درد بیشتر احساس می شود و ممکن است تا چند دقیقه یا چند ساعت ادامه پیدا کند.
از دیگر علائم این بیماری می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- احساس درد خفیف در معده
- کاهش وزن
- غذا نخوردن به دلیل درد
- حالت تهوع یا استفراغ
- نفخ
- زود سیر می شوید
- آروغ یا رفلاکس اسید
- سوزش معده
- احساس درد که با غذا خوردن، نوشیدن آب یا مصرف داروهای ضد اسید بهتر می شود
- کم خونی که با علائمی نظیر خستگی، تنگی نفس یا رنگ پریدگی همراه است
- مدفوع تیره و قیرمانند
- استفراغ خونی یا شبیه به دانه های قهوه
در صورت تجربۀ هر یک از علائم فوق، با پزشک صحبت کنید. شاید فکر کنید علائم خفیف است اما اگر زخم معده درمان نشود، وضعیت بدتر خواهد شد. خونریزی ناشی از زخم معده جان بیمار را به خطر می اندازد.
زخم معده چطور تشخیص داده می شود؟
تشخیص و درمان به علائم و شدت زخم بستگی دارد. پزشک برای تشخیص این بیماری، سابقۀ پزشکی، علائم و داروهای مورد استفادۀ شما را بررسی می کند.
برای تشخیص یا رد احتمال عفونت هلیکوباکتر پیلوری، آزمایش خون، مدفوع یا تست تنفسی تجویز می شود. در تست تنفسی باید یک مایع شفاف را بنوشید و داخل کیسه فوت کنید. در صورت وجود هلیکوباکتر پیلوری، میزان کربن دی اکسید در نمونه آزمایش از حالت عادی بیشتر خواهد بود.
برای تشخیص این بیماری از چند آزمایش دیگر کمک گرفته می شود. از جمله:
- باریوم سوالو (Barium swallow): بیمار یک مایع سفید و غلیظ (باریوم) را می نوشد. این مایع روی قسمت فوقانی دستگاه گوارش را می پوشاند تا پزشک با اشعۀ ایکس از معده و رودۀ کوچک عکسبرداری کند.
- آندوسکوپی (EGD): یک لولۀ باریک و چراغدار از دهان وارد معده و رودۀ کوچک می شود. از این آزمایش برای تشخیص زخم، خونریزی و هرگونه بافت غیر عادی استفاده می شود.
- نمونهبرداری از طریق آندوسکوپی: نمونهبرداری از قسمتی از بافت معده برای آزمایش و بررسی در آزمایشگاه.
درمان زخم معده
روش درمان به علت بروز زخم معده بستگی دارد. در اکثر موارد، زخم معده با مصرف دارو درمان می شود اما در موارد نادر، بیمار به جراحی نیاز دارد.
لازم است هر چه سریع تر برای درمان این بیماری اقدام کنید. با پزشک درمورد روش درمان مشورت کنید. اگر زخم معده دچار خونریزی شده باشد، بیمار برای آندوسکوپی و تزریق وریدی دارو بستری می شود. همچنین ممکن است به خون احتیاج پیدا کند.
درمان دارویی و روش های غیر از جراحی
اگر زخم ناشی از هلیکوباکتر پیلوری باشد، بیمار باید آنتی بیوتیک و داروهای مهارکنندۀ پمپ پروتونی مصرف کند. این داروها سلول های تولیدکنندۀ اسید را مسدود می کنند.
ممکن است پزشک روش های زیر را پیشنهاد کند:
- داروهای مسدودکنندۀ گیرندههای H2 (این داروها از تولید اسید جلوگیری می کنند)
- قطع مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی
- آندوسکوپی
- پروبیوتیک (باکتری مفید که در از بین بردن هلیکوباکتر پیلوری نقش دارد)
- مکمل بیسموت
معمولاً علائم زخم معده بلافاصله بعد از شروع درمان فروکش می کند اما حتی بعد از برطرف شدن علائم، مصرف داروهای تجویز پزشک را قطع نکنید. به ویژه اگر زخم معده ناشی از هلیکوباکتر پیلوری است، این مسئله را جدی بگیرید تا تمام باکتری ها از بدن دفع شوند.
از جمله عوارض داروهای زخم معده می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- حالت تهوع
- سرگیجه
- سردرد
- اسهال
- دل درد
معمولاً این عوارض موقتی است. در صورت تجربۀ عوارض جدی و شدید، درمورد تغییر دارو با پزشک مشورت کنید.
جراحی
در موارد نادر، فقط با جراحی درمان می شود. از جمله زخم هایی که:
- عود می کنند
- درمان نمی شوند
- خونریزی دارند
- باعث پارگی معده می شوند
- مانع از ورود غذا از معده به رودۀ کوچک می شوند
جراحی شامل موارد زیر است:
- برداشتن کل زخم
- قرار دادن بافت قسمت دیگری از روده روی محل زخم
- بستن شریانی که خونریزی دارد
- قطع عصب برای کاهش تولید اسید معده
تغذیۀ سالم
در گذشته، تغذیه علت این بیماری در نظر گرفته می شد اما امروزه می دانیم که این باور غلط است. همچنین می دانیم غذا در بروز یا درمان زخم معده تأثیر مستقیم ندارد اما تغذیۀ سالم به دستگاه گوارش و سلامت عمومی کمک می کند.
در مجموع، بهتر است رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات و فیبر داشته باشید.
با این حال، به نظر می رسد بعضی از غذاها در از بین بردن هلیکوباکتر پیلوری نقش دارند. از جمله مواد غذایی که به مقابله با هلیکوباکتر پیلوری یا تقویت باکتری مفید روده کمک می کنند می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بروکلی، گل کلم، کلم و تربچه
- سبزیجات برگدار مانند اسفناج و کلم برگ
- غذاهای سرشار از پروبیوتیک مثل کلم ترش، میسو، کامبوجا، ماست (مخصوصاً اگر حاوی لاکتوباسیلوس و ساکارومایسس باشد)
- سیب
- بلوبری، تمشک، توت فرنگی و شاه توت
- روغن زیتون
در ضمن، بهتر است افراد مبتلا به این بیماری حین درمان از غذاهای تند و ترش دوری کنند زیرا معمولاً این وضعیت با بیماری رفلاکس اسید همراه است.
روش های خانگی برای تسکین زخم معده
موارد زیر، در کنار تغذیۀ سالم، به کاهش تأثیر هلیکوباکتر پیلوری کمک می کنند اما مکمل های زیر جای دارو یا برنامۀ درمان را نمی گیرند. از جمله روش های خانگی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- پروبیوتیک
- عسل
- گلوتامین (منابع غذایی مثل مرغ، ماهی، تخم مرغ، اسفناج و کلم)
پزشک می تواند چند روش خانگی برای تسکین زخم معده پیشنهاد دهد.
چه زمان به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر فکر می کنید زخم معده دارید، با پزشک تماس بگیرید و درمورد علائم و روش های درمان مشورت کنید.
لازم است هر چه سریع تر برای درمان اقدام کنید. در غیر این صورت، زخم معده و هلیکوباکتر پیلوری مشکلات زیر را به دنبال خواهد داشت:
- خونریزی ناشی از محل زخم که می تواند مرگبار باشد
- سرایت زخم به سایر اندامها مانند لوزالمعده
- سوراخ شدن دیوارۀ دستگاه گوارش
- انسداد دستگاه گوارش به دلیل ورم و التهاب بافت
- سرطان معده، به عبارت دقیق، سرطان معدۀ غیر کاردیا
علائم مشکلات فوق در ادامه ذکر شده است. در صورت تجربۀ هر یک از علائم زیر، فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- ضعف
- مشکل تنفسی
- استفراغ یا مدفوع قرمز یا سیاه
- درد شدید و ناگهانی در شکم که برطرف نمی شود
پیشگیری از زخم معده
برای جلوگیری از سرایت باکتری ، مرتب دست ها را با آب و صابون بشورید. افزون بر این، حتماً مواد غذایی را به دقت بشورید و بپزید.
برای جلوگیری از این بیماری در اثر مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، در صورت امکان مصرف دارو را قطع کنید یا کاهش دهید. اگر مجبور به مصرف این دارو هستید، حتماً مقدار مصرف پیشنهادی را رعایت کنید و حین مصرف این داروها از نوشیدنی های الکلی دوری کنید. حتماً این داروها را همراه با غذا و آب کافی مصرف کنید.
