هفته یازدهم بارداری: علائم و مراقبت های لازم

در این مطلب از دپارتمان زنان و مادران کلینیک سلامتی به نکات و علايم مربوط به هفته یازدهم بارداری می پردازیم.

نکات هفته یازدهم بارداری

• معاینۀ سه ماه اول بارداری، شامل NTS از طریق سونوگرافی (معاینۀ ضخامت پشت گردن جنین) و آزمایش خون، بین هفته یازددهم بارداری الی هفته چهاردهم انجام می شود. به کمک نتایج این دو آزمایش، خطر ابتلای جنین به ناهنجاری ها یا بیماری های کوروموزومی مشخص می شود.
• حالا شکمتان کمی جلو می آید یا احساس می کنید لباس هایتان تنگ شده. دیر یا زود، دیگر شلوارهای قدیمی تنتان نمی رود.
• سه ماه اول به اوج رسیده و به لطف هورمون hCG، علائم حاملگی به قوت خود باقی است. پستان درد، حالت تهوع صبحگاهی و خستگی فقط بخشی از احوالی است که تجربه می کنید. خیالتان راحت باشد که با نزدیک شدن به سه ماه دوم، علامت های ناخوشایند دست از سرتان برمی دارند.

هفتۀ یازدهم زمان مناسبی برای برنامه ریزی اولین سفر سه نفری است. پیشنهاد می کنیم در سه ماه دوم به سفر بروید چون در این زمان، بیشتر از هر زمان دیگری در دوران بارداری پر انرژی هستید و سفر در سه ماه آخر توصیه نمی شود. پس در هفتۀ یازدهم، دنبال چند مقصد مناسب برای سفر بگردید تا حواستان از نگرانی ها پرت شود. (سفرهای داخلی هم حساب است!) اگر خیلی نگران و دلواپس هستید و دنبال راهی برای آرام شدن می گردید، به جنین داخل شکمتان فکر کنید که هر روز در صحت و سلامت کامل، بزرگ و بزرگ تر می شود.

جنین در هفته یازدهم بارداری

هنوز چیزی نمی بینید ولی جنین داخل شکم تکان می خورد. در هفتۀ یازدهم، پوست جنین شفاف است ولی کم کم کدر می شود. پره های دست و پا از بین رفته. لثه ها، فولیکول های مو و ناخن ها رشد می کنند. چقدر باحال!

اندازۀ جنین در هفته یازدهم بارداری

در هفتۀ یازدهم، جنین هم اندازۀ لیمو ترش است! پنج سانتی متر قد و هشت گرم وزن دارد. نسبت سر به بدن تقریباً یکسان است که شاید عجیب به نظر برسد ولی کم کم اوضاع تغییر می کند!

یازده هفته یعنی چند ماه؟

مدت زمان بارداری ۴۰ هفته است. به همین دلیل، پزشک برای محاسبۀ زمان بارداری به هفته توجه دارد، نه ماه. اما اگر خیلی اصرار دارید که مدت زمان بارداری را برحسب ماه مشخص کنید، یازده هفته تقریباً معادل دو ماه و سه هفته است. سه هفتۀ دیگر، وارد سه ماه دوم می شوید.

سونوگرافی در هفته یازدهم بارداری

معاینۀ سه ماه اول بین هفتۀ یازدهم تا چهاردهم انجام می شود. این معاینه شامل یک سونوگرافی خاص به اسم NTS و آزمایش خون است. پزشک یا متخصص در سونوگرافی ضخامت پشت گردن جنین را اندازه می گیرد. اگر اندازۀ پشت گردن غیر طبیعی باشد، یعنی جنین مبتلا به ناهنجاری کوروموزومی است. در آزمایش خون، افزایش یا کاهش غیرعادی سطح هورمون مشخص می شود. پزشک با بررسی نتایج دو آزمایش، خطر ابتلای جنین به برخی از ناهنجاری های کوروموزومی را مشخص می کند. می دانم که انتظار برای دیدن نتیجه چقدر اضطراب آور است ولی با دیدن نتیجه، خیالتان راحت می شود.

در سونوگرافی هفتۀ یازدهم برای مادرانی که دوقلو باردار هستند، بند ناف و یک یا هردو جفت قابل رویت است. اگر جفت مشترک باشد، به احتمال زیاد دوقلوها همسان هستند. اگر دو جفت جدا داشته باشند، ناهمسان یا دوتخمکی هستند. از آنجا که دوقلوهای همسان از یک جفت مشترک تغذیه می کنند، لازم است بیشتر تحت نظارت و معاینه قرار بگیرند تا پزشک مطمئن شود که هردو به اندازۀ کافی غذای لازم را دریافت می کنند. بله، این کوچولوهای بامزه باید قبل از تولد با مفهوم شراکت آشنا شوند!

علائم بارداری در هفته یازدهم

بدن (و ذهنتان!) پریشان و آشفته است. هورمون ها یک لحظه شما را آرام نمی گذارند و اجازه نمی دهند یک آب خوش از گلویتان پایین برود ولی مطمئن باشید که پایان شب سیه سپید است. چیزی به پایان سه ماه اول و پشت سر گذاشتن بدترین علائم بارداری باقی نمانده. در ادامه به علامت های هفتۀ یازدهم اشاره می کنیم:

خستگی

حسابی خسته و کوفته اید ولی در سه ماه دوم، انرژی می گیرید. فعلاً به خودتان استراحت دهید و به چیزی فکر نکنید.

حالت تهوع

می فهمم. مدام خسته اید. حالت تهوع دارید. حالتان از این شرایط به هم می خورد. قول می دهم که به زودی حالتان بهتر می شود.

باد معده

گلاب به روتون ولی در دوران بارداری وضعیت معده به هم می ریزد. اگر علائم شدید است، حواستان به رژیم غذایی باشد (هرچند می دانم این روزها غذا به زور از گلویتان پایین می رود). از خوردن غذاهای نفخ آور مثل لوبیا، کلم، سرخ کردنی و دسر دوری کنید. مایعات زیاد بنوشید و از غذاهای سرشار از فیبر غافل نشوید.

نوسانات خلقی

ببینم، یه لحظه حالتان خوب است و یک دقیقه بعد، افسرده می شوید؟ به لطف جولان هورمون ها در بدن، طبیعی است که دچار نوسانات خلقی شوید. ورزش های فیزیکی و ذهنی، مثل یوگا، به شما کمک می کند تا روی زمان حال تمرکز کنید. تا جای ممکن از موقعیت های تنش زا دوری کنید. اگر نوسانات خلقی شدید است یا سابقۀ مشکلات روحی (اعم از افسردگی یا اضطراب) دارید، با پزشک مشورت کنید.

گرفتگی پا

شب ها عضلات بدن درد می گیرد و خواب را از چشمانتان دور می کند. مصرف مایعات و تحرک در روز، مانع از گرفتگی عضلات می شود. حواستان به رژیم غذایی و مصرف پتاسیم و منیزیم هم باشد.

تیرگی پوست

شاید یک روز صبح از خواب بیدار شوید و از خودتان بپرسید: «این رد تیره روی شکمم چی کار می کنه؟» خب، این وضعیت در بارداری بسیار طبیعی است و لینا نیگرا (linea nigra) یا خط سیاه نام دارد. تغییرات هورمونی باعث تشکیل خط سیاه می شود که معمولاً موقتی است اما تا مدت کوتاهی بعد از زایمان روی بدن می ماند (مخصوصاً اگر خودتان به نوزاد شیر دهید، خط سیاه به خاطر هورمون های شیردهی روی بدن دیده می شود).

ترشحات واژن

در دوران بارداری، میزان ترشحات واژن بیشتر می شود پس بهتر است از پد بهداشتی استفاده کنید. بدن از این طریق، واژن و دهانۀ رحم را شستشو می دهد.

سطح هورمون ها در بدن مادرانی که دوقلو باردار هستند بالاتر است. همین مسئله باعث می شود علائم و میزان افزایش وزن در آن ها دوبرابر شود. هر دو مورد طبیعی است و به احتمال زیاد طی هفته های آتی سطح انرژی بالا می رود و حالت تهوع کاهش پیدا می کند.

در هفته یازدهم بارداری، چه احساساتی به سراغ مادر می آید؟

در هفتۀ یازدهم، مادر چه حسی دارد؟ احتمالاً تعدادی از علائم فوق را همراه با درد و خستگی تجربه می کنید چون بدن دستخوش انواع تغییرات می شود. جنبۀ مثبت اینکه، رشد مو و ناخن ها بهتر می شود. مهم تر از همه، به ندای بدنتان گوش دهید و هر وقت لازم بود، استراحت کنید.

شکل و اندازۀ شکم در هفته یازدهم بارداری

در هفتۀ یازدهم، هنوز زود است که بگوییم شکم به خاطر رشد جنین جلو آمده یا مشکل جای دیگری است و برآمدگی شکم زیرِ سر نفخ است! مخصوصاً اگر شکم اولتان باشد، در هفتۀ یازدهم چیزی مشخص نیست. معمولاً شکم مادرانی که زایمان دومشان است یا دوقلو باردار هستند، زودتر جلو می آید.

جدا از تغییرات شکم، پستان ها به طرز عجیبی تغییر می کنند (که بسته به سلیقۀ مادر، شاید باب میلتان باشد یا نباشد!). پیشنهاد می کنیم اینجای بازی سراغ سوتین های راحت و کشی بروید. اگر قصد دارید خودتان به نوزاد شیر دهید، از حالا می توانید سوتین شیردهی بپوشید که بعد از زایمان هم به کارتان می آید. به علاوه، معمولاً سوتین های شیردهی متناسب با سایز پستان ها، قابل تغییرند. پس نگران سایز عوض کردن نباشید.

در هفتۀ یازدهم، خطر سقط جنین ذهن مادر را مشغول می کند. دلواپسی کار مادرهاست! ولی بعد از دیدن ضربان قلب، خطر سقط به شدت پایین می آید و بعد از ورود به سه ماه دوم، فقط ۱ درصد احتمال سقط وجود دارد.

آیا ممکن است در هفته یازدهم بارداری شکم مادر جلو بیاید؟

صددرصد! بدن هر کس با دیگری فرق دارد و ممکن است از هفتۀ یازدهم، متوجه برآمدگی شکم شوید (این مسئله به خصوص درمورد مادرانی صادق است که دوقلو باردار هستند یا قبلاً زایمان کرده اند). گاهی، شکم هنوز جلو نیامده ولی کمر دامن و شلوارهای جین برایتان تنگ می شود. این یعنی وقت خریدِ لباس های بارداری فرا رسیده!

آیا از هفته یازدهم بارداری، جنین داخل شکم حس می شود؟

وای خدا، یعنی بچه لگد زد؟ احتمالاً آرام و قرار ندارید تا برای اولین بار لگد زدن بچه را تجربه کنید و از خودتان می پرسید: «از هفتۀ یازدهم لگد می زند؟» فعلاً زود است و تا قبل از سه ماه دوم، چیزی حس نمی کنید چون جنین هنوز خیلی کوچک است ولی نگران نباشید. خیلی زود لگدپرانی ها شروع می شود!

«چرا باید ماما همراه انتخاب کنید؟ در این مسیر دنبال کسی هستید که با شما همدل باشد و با دلسوزی، بهترین روش های مراقبت را متناسب با نیازهای فردی و با توجه به شواهد، ارائه دهد. ماما در عین تلاش برای مراقبت و حفظ حریم خصوصی شما، کمک می کند تا سلامت مادر و جنین حفظ شود.»

اولیویا بنت، ماما پرستار و رئیس مرکز Quilted Health

چند نکته برای هفته یازدهم بارداری

اگر می خواهید دوران بارداری را به سلامت پشت سر بگذارید، نکات زیر را فراموش نکنید.

مصرف کلسیم

برای اینکه استخوان ها و دندان های نوزاد قوی شود، باید روزی ۱۰۰۰ میلی گرم کلسیم مصرف کنید. محصولات لبنی مثل شیر، ماست و پنیر پاستوریزه مفیدند اما از بادام، ماهی سالمون، توفو و تخم مرغ هم غافل نشوید.

پیاده روی

پیاده روی یکی از بهترین ورزش ها در دوران بارداری است چون بی خطر و آسان است، به مفصل ها فشار وارد نمی کند و تمام بدن را به حرکت وامی دارد. مخصوصاً اگر اهل ورزش نیستید، پیاده روی گزینۀ خوبی است چون انتخاب سرعت و مسافت دست شماست. هوای تازه و تحرک جلوی حالت تهوع را می گیرد. چی از این بهتر؟! فقط حواستان باشد آب زیاد بنوشید و در اوج گرما پیاده روی نکنید.

تغذیۀ سالم برای جلوگیری از سوزش معده

باد معده و حالت تهوع در دوران بارداری به اندازۀ کافی دردسرساز هست و دیگر جا برای سوزش معده وجود ندارد. کاهش حجم وعده های غذایی و پرهیز از غذاهای تند و چرب به کنترل اسید معده کمک می کند. می دانم که دراز کشیدن بعد غذا چه حالی می دهد اما بلافاصله دراز نکشید تا غذا به خوبی هضم شود.

مراقبت از پوست

در هفتۀ یازدهم، هنوز پوست باز نشده پس بهترین کار این است که از حالا برای جلوگیری از ترک های پوستی اقدام کنید. البته هیچ روش قطعی برای مقابله با ترک های پوستی وجود ندارد (و گاهی پای ژنتیک در میان است) ولی استفادۀ منظم از مرطوب کننده، مصرف آب کافی و مواد مغذی مثل ویتامین ث، ای، ب۲، ب۳ و زینک به حفظ سلامت پوست کمک می کند.