بیماری های غددسلامت جسم

کورتیزول بالا چیست و چرا ایجاد می شود؟

هورمون کورتیزول در واکنش به استرس در بدن ترشح می‌شود. افرادی که دارای سطح بالای کورتیزول هستند ممکن است علائمی مانند افزایش وزن در قسمت های خاصی از بدن، آکنه و خستگی را در خود مشاهده کنند.

همه انسان ها در طول زندگی خود سطح کورتیزول بالا را تجربه می‌کنند و حتی سطح آن در طول روز نیز می‌تواند متفاوت باشد.

افزایش این هورمون بخشی از پاسخ طبیعی بدن به خطر یا ترس از آسیب دیدن می‌باشد. اما تولید بیش از حد آن در بدن معمولا نشان دهنده یک مشکل اساسی در سلامت فرد می‌باشد. نام علمی که برای بالا بودن کورتیزول توسط پزشکان استفاده می‌شود؛ سندرم کوشینگ یا هیپرکورتیزولیسم است.

برای اینکه با علائم و علل احتمالی این بیماری آشنا شوید ادامه این مطلب از دپارتمان سلامت جسم کلینیک سلامتی را بخوانید.

کورتیزول چیست؟

کورتیزول هورمونی استروئیدی است که توسط غدد فوق کلیوی ترشح می‌شود، اما میزان آزاد شدن آن در بدن را محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال کنترل می کند.

در اکثر سلول های بدن گیرنده های کورتیزول وجود دارند. این گیرنده ها از هورمون کورتیزول برای عملکردهای مختلفی استفاده می کنند، مانند:

این هورمون برای سلامتی بدن مهم است، اما ترشح بیش از حد آن می تواند برای سلامتی مضر باشد و علائم ناخواسته متعددی به وجود بیاورد.

سطح کورتیزول بالا ناشی از آزاد شدن بیش از اندازه آدرنالین

علائم سطح کورتیزول بالا چیست؟

سندروم کوشینگ باعث به وجود آمدن علائم متعددی می‌شود (+). نوع علائمی که بدن از خود نشان می‌دهد بسته به علتی که باعث افزایش کورتیزول شده متفاوت می‌باشد.

علائم و نشانه های عمومی این بیماری عبارتند از:

  • افزایش وزن، بخصوص در ناحیه میانی و قسمت بالای کمر
  • افزایش وزن و گرد شدن صورت
  • آکنه
  • نازک شدن پوست
  • خون مردگی
  • گر گرفتگی
  • دیر بهبود یافتن زخم ها
  • ضعف عضلانی
  • خستگی شدید
  • تحریک پذیری
  • مشکل در تمرکز
  • فشار خون بالا
  • سردرد

دلایل افزایش سطح کورتیزول 

هیپوتالاموس مغز کار تنظیم هورمون هایی که از غدد دیگر ترشح می‌شوند را انجام می‌دهد. درباره هورمون کورتیزول، محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال به میدان می‌آید.

هنگامی که سطح کورتیزول پایین است، هورمون آزاد کننده کورتیکوتروفین (CRH) از هیپوتالاموس ترشح می‌شود، این هورمون بخش قدامی هیپوفیز را برای ترشح هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH) تحریک می‌کند. سپس هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک باعث می شود که غده فوق کلیه کورتیزول بیشتری ایجاد و آزاد کند (+).

دلایل مختلفی باعث می‌شوند که غدد فوق کلیه کورتیزول بیش از حد ترشح کنند.

استرس

استرس ترکیبی از سیگنال های متفاوتی را در هورمون ها و اعصاب تحریک می‌کند. این سیگنال ها باعث می شوند که غدد فوق کلیوی هورمون هایی از جمله آدرنالین و کورتیزول را ترشح کنند.

این هورمون ها به عنوان بخشی از پاسخ جنگ یا گریز بدن باعث افزایش ضربان قلب و انرژی می‌شوند. بدن از این روش برای آماده سازی خود برای خطر یا آسیب های احتمالی استفاده می‌کند.

کورتیزول همچنین از انجام فعالیت هایی که برای بقای فرد تاثیری ندارند جلوگیری می‌کند. هنگامی که موقعیت خطرناک یا آسیب زا تمام می‌شود، هورمون ها و عملکرد بدن دوباره به حالت عادی برمی گردند.

اما وقتی فرد مدام در معرض استرس و فشار باشد، بدن نمی‌تواند به حالت عادی برگردد.

وقتی هورمون های استرس به طور مداوم در بدن ترشح می‌شوند، روی سلامت کلی فرد اثر منفی می‌گذارند. این موضوع می‌تواند خطر ابتلا به بیماری هایی مانند بیماری قلبی، مشکلات ریوی، چاقی، اضطراب، افسردگی و غیره را افزایش دهد.

مشکلات غده هیپوفیز

غده هیپوفیز در پایه مغز قرار دارد. بعضی ها هیپوفیز را به عنوان “غده اصلی” می‌شناسند؛ زیرا این غده عملکردهای بدن را به وسیله ترشح یا تنظیم هورمون های مختلف کنترل می کند (+).

مشکلات مربوط به غده هیپوفیز می تواند باعث کاهش یا تولید بیش از حد هورمون ها از جمله آدرنوکورتیکوتروپیک شود. این هورمون غدد فوق کلیوی را تحریک و کورتیزول بیشتری ترشح می‌کند.

مشکلاتی که در هیپوفیز به وجود می‌آیند و می توانند باعث افزایش سطح کورتیزول شوند عبارتند از:

  • هایپرهیپوفیز (غده هیپوفیز بیش فعال)
  • تومورهای خوش خیم هیپوفیز، از جمله آدنوم
  • تومورهای سرطانی هیپوفیز

تومورهای غده فوق کلیوی

غدد فوق کلیوی بالای کلیه ها قرار دارند. تومورهای غده فوق کلیه می توانند خوش خیم (غیر سرطانی) یا بدخیم (سرطانی) و از نظر اندازه متفاوت باشند. هر دو نوع از غده ها می توانند باعث افزایش هورمون ها از جمله کورتیزول شوند.

علاوه بر این، اگر تومور به اندازه‌ای بزرگ باشد که به اندام‌های مجاور فشار وارد کند، ممکن است احساس درد داشته باشید.

تومورهای غدد فوق کلیوی معمولا خوش خیم هستند و درصد ابتلای آن تقریبا ۱ نفر از هر ۱۰ نفر می‌باشد و با تصویربرداری از بدن تشخیص داده می‌شود (+). سرطان غدد فوق کلیوی بسیار نادرتر از تومورهای خوش خیم است.

عوارض دارویی

برخی از داروها می توانند باعث افزایش سطح کورتیزول شوند. به عنوان مثال، برخی از تحقیقات به ارتباط بین داروهای ضد بارداری خوراکی و سطح کورتیزول خون پرداخته اند (+).

داروهای کورتیکواستروئیدی که برای درمان آسم، آرتریت، سرطان‌های خاص و سایر بیماری‌ها استفاده می‌شوند نیز می‌توانند در صورت مصرف در دوزهای بالا یا برای مدت طولانی باعث افزایش سطح این هورمون شوند (+).

کورتیکواستروئیدهای با درصد مصرف بالاتر عبارتند از:

  • پردنیزون
  • کورتیزون (کورتون استات)
  • متیل پردنیزولون (مدرول، بسته دوز متیل پردنیزولون)
  • دگزامتازون

مصرف دوز مناسب و تحت نظر پزشک می‌تواند خطر ابتلا به سندروم کوشینگ را کاهش دهد.

قطع داروهای استروئیدی حتما باید به دستور پزشک و کاهش تدریجی دوز مصرفی انجام شود. قطع ناگهانی دارو می تواند باعث کاهش سطح کورتیزول و به دنبال آن کاهش فشار خون یا قند خون، کما و مرگ شود.

آیا باید به پزشک مراجعه کنم؟

اگر فکر می کنید سطح کورتیزول بدنتان از میزان طبیعی بالاتر است، باید برای انجام آزمایش خون به پزشک مراجعه کنید. سطوح بالای این هورمون باعث بوجود آمدن علائم غیراختصاصی می شوند. یعنی افزایش سطح آن می تواند ناشی از ابتلا به بیماری های دیگر باشد.

اگر علائمی که در این مقاله آورده شده را در خود می‌‎بینید، پزشک برای اثبات بیماری آزمایش های زیر را تجویز می‌کند:

  • آزمایش ادرار و خون: این آزمایش ها سطح کورتیزول را در خون و ادرار شما اندازه گیری می کنند. در آزمایش خون با نمونه ای که از رگ هایتان گرفته شده میزان این هورمون اندازه گیری میشود. آزمایش ادرار مقدار کورتیزول دفع شده از طریق ادرار را در ۲۴ ساعت اندازه گیری می‌کند. سپس نمونه های خون و ادرار در آزمایشگاه از نظر سطح کورتیزول مورد بررسی قرار می گیرند.
  • آزمایش بزاق کورتیزول: این آزمایش نشانگان کوشینگ را بررسی می کند. نمونه در شب گرفته شده و سپس میزان کورتیزول آن اندازه گیری میود. سطح کورتیزول در بدن یک فرد عادی در طول روز افزایش و در شب کاهش می یابد. میزان این کاهش در افرادی که به سندرم کوشینگ مبتلا هستند به نسبت افراد عادی پایین تر است. میزان بالای این هورمون در شب نشان دهنده ابتلا به سندرم کوشینگ است.
  • تست های تصویربرداری: برای بررسی تصویری غدد فوق کلیوی و غده هیپوفیز و بررسی وجود تومور در بدن، تست های سی تی اسکن یا ام آر آی تجویز می‌شود.

اگر سطح بالای کورتیزول در بدن کنترل نشود، خطرات جدی برای سلامتی فرد بوجود می‌آید. میزان کورتیزول بالا در صورت درمان نشدن شانس ابتلا به بیماری های زیر را افزایش می‌دهد (+):

  • بیماری قلب و عروقی
  • پوکی استخوان
  • مقاومت به انسولین و دیابت
  • اختلالات روانی

سوالات متداول

در ذیل به برخی از سوالات متداول در مورد سطوح بالای کورتیزول پاسخ می دهیم.

چه چیزی باعث افزایش کورتیزول می شود؟

افزایش سطح کورتیزول رابطه مستقیمی با سطح بالای هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک در غدد فوق کلیوی دارد. این بیماری ممکن است به علت یک بیماری زمینه ای، دارو، یا دلایل دیگر بوجود آید.

چگونه بفهمم که کورتیزول بالایی دارم؟

سندروم کوشینگ می تواند علائم متعددی مانند افزایش وزن، سردرد، تحریک پذیری و غیره ایجاد کنند (+). در بیشتر موارد، بروز این علائم به نشانه افزایش سطح کورتیزول نیست. اگر علائم را در خود مشاهده کردید در اسرع وقت برای تشخیص موثق به پزشک مراجعه کنید و یکی از تست های خون، بزاق یا ادرار را انجام دهید.

آیا ویتامین D سطح کورتیزول را کاهش می دهد؟

برخی شواهد نشان می دهند که مکمل های ویتامین D ممکن است به کاهش سطح کورتیزول در خون و ادرار و کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی کمک کند (+).

سخن پایانی

داشتن کورتیزول بالا در یک دوره زمانی طولانی‌ اثرات منفی و ماندگاری بر سلامت شما خواهد داشت. این بیماری به عنوان سندرم کوشینگ شناخته می شود.

سطح کورتیزول بالا و علایم آن

اگر علائم سندروم کوشینگ را دارید، باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک می تواند به علت اصلی علائم شما را تشخیص دهد و به شما در درمان یا کنترل این بیماری کمک کند.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟

میانگین امتیازات ۵ از ۵
از مجموع ۲۱۰ رای
منابع
clevelandclinichealthlineyourhormonespremierhealth
guest
1 دیدگاه
تازه‌ترین
قدیمی‌ترین بیشترین رأی
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
علی رضا
علی رضا
7 ماه قبل

سلام خداقوت .ازاینکه مطا لب علمی وپزشکی سودمندجهت
ارتقای سلامت
عمومی جامع می‌شود کمال تشکروقدردانی دارم.سپاسگزارم

دکمه بازگشت به بالا