هفته سیزدهم بارداری: علائم و مراقبت های لازم

در این مطلب از دپارتمان زنان و مادران کلینیک سلامتی به نکات و علايم مربوط به هفته سیزدهم بارداری می پردازیم.

• خبر خوب اینکه در هفته سیزدهم بارداری و با شروع سه ماه دوم، کم کم اوضاع و احوالتان رو به راه می شود و احساس خستگی و حالت تهوع دست از سرتان برمی دارد! ماه عسل دوران بارداری نزدیک است. یعنی به مدت چند هفته، سرحال و پرانرژی می شوید.
• سونوگرافی و آزمایش غیر تهاجمی قبل از زایمان (NIPT) جزو معاینات هفتۀ سیزدهم است که ناهنجاری های کروموزومی را نشان می دهد. اگر خوش شانس باشید، جنسیت بچه از هفتۀ سیزدهم معلوم می شود اما هیچ تضمینی وجود ندارد!

در پایان هفتۀ سیزدهم، سه ماه اول بارداری تمام می شود! پشت سر گذاشتن سه ماه اول فقط به معنی خلاص شدن از شر خستگی و خواب آلودگی (یا حالت تهوع) سر جلسه های مهم کاری نیست. بلکه در واقع، یک سوم راه را طی کرده اید! در هفتۀ سیزدهم، جنین داخل شکم تارهای صوتی، دندان و حتی اثر انگشت دارد. به احتمال زیاد شما هنوز این راز باورنکردنی را از خیلی ها قایم کرده اید ولی دلتان می خواهد کاش می شد از بالای بلندترین سقف ها فریاد بزنید که قرار است مادر شوید (یا حداقل به این بهانه، کمی دیرتر سر کار بروید!)

جنین در هفته سیزدهم بارداری

با ورود به سه ماه دوم، جنین کوچولوی بامزه به سرعت رشد می کند.

اندازۀ جنین در هفته سیزدهم بارداری

جنین در هفتۀ سیزدهم بارداری هم اندازۀ لیمو شیرین است. تقریباً ۷.۵ سانتی متر قد و ۳۰ گرم وزن دارد. حالا نسبت سر به بدن، از یک دوم به یک سوم تبدیل می شود.

سیزده هفته یعنی چند ماه؟

در هفتۀ سیزدهم، سه ماه از بارداری گذشته اما پزشک برای محاسبۀ زمان بارداری به هفته توجه دارد، نه ماه. هفتۀ سیزدهم آخرین هفته از سه ماه اول است. (هرچقدر این جمله را تکرار کنیم، کم است چون ورود به سه ماه دوم و پشت سر گذاشتن علائم ناخوشایند سه ماه اول حرف ندارد!)

سونوگرافی در هفته سیزدهم بارداری

در هفتۀ سیزدهم، جنسیت جنین در سونوگرافی معلوم می شود اما تشخیص اعضای بدن دختر یا پسر کار سختی است. به همین دلیل، پزشک تا اواسط دوران بارداری (یعنی هفتۀ ۱۸ الی ۲۲) صبر می کند تا جواب قطعی و مشخص ارائه دهد.

آزمایش دی ان ای سل فری یا NIPT، که برای تشخیص ناهنجاری های کروموزومی انجام می شود، جنیست را نشان می دهد. پس اگر این آزمایش را انجام دهید، از هفتۀ سیزدهم می فهمید قرار است صاحب پسر شوید یا دختر!

علائم بارداری در هفته سیزدهم

از هفتۀ سیزدهم، کم کم متوجه تغییر علائم می شوید. ممکن است یک روز کامل را بدون حالت تهوع یا احساس خواب آلودگی پشت سر بگذارید (اگر هنوز علائم رفع نشده، به زودی این مرحله را پشت سر می گذارید). از طرفی، شاید در هفتۀ سیزدهم با تعدادی از علائم زیر رو به رو شوید:

بیرون زدگی رگ ها

افزایش گردش خون باعث بیرون زدگی رگ ها و ظاهر شدن رگ های عنکبوتی می شود.

افزایش سطح انرژی

سه ماه دوم به کم علامت بودن و افزایش سطح انرژی معروف است. بهتر است حالا که انرژی به بدنتان برگشته و سرحال شده اید، سراغ کارهای عقب افتاده بروید. به علاوه، احتمالاً تا قبل از این، حالِ ورزش کردن نداشتید ولی حالا فرصت مناسبی است که دوباره سراغ روتین ورزشی برگردید. ورزش به نفع شما و جنین است و حتی باعث می شود زایمان راحت تری داشته باشید. پس ارزشش را دارد!

افزایش میل جنسی

اگر جزو آن دسته از زنان خوش شانس هستید که در هفتۀ سیزدهم بارداری حس و حال برقراری رابطه دارند، از موقعیت لذت ببرید! ممکن است بعد از برقراری رابطۀ جنسی متوجه لکه خون شوید که به خاطر حساس شدن دهانۀ رحم است. پس جای نگرانی نیست. اما خونریزی شدید (شبیه به قاعدگی) طبیعی نیست. پس با پزشک تماس بگیرید. در غیر این صورت، تا بچه نیامده، به همراه همسرتان از این فرصت لذت ببرید!

با عرض تأسف و شرمندگی، باید خدمت مادرانی که دوقلو باردار هستند عرض کنم که در هفتۀ سیزدهم هنوز وقت خداحافظی از حالت تهوع و خستگی نرسیده چون سطح هورمون hCG در بدن این مادرها بیشتر است. اگر حالت تهوع و استفراغ شدید است، حتماً به متخصص زنان و زایمان اطلاع دهید اما اگر فقط کمی ناخوش هستید و می توانید غذا و مایعات بنوشید، فقط باید صبور باشید.

وضعیت هفته سیزدهم بارداری

در هفتۀ سیزدهم، با پشت سر گذاشتن سه ماه حالتِ تهوع، خستگی و سایر مشکلات بارداری، احساس می کنید به آدم جدیدی تبدیل می شوید. شاید در کنار علامت های رایجِ سه ماه اول، مثل دل درد، کوفتگی و خستگی، علامت های جدید را هم تجربه کنید. در مجموع، سه ماه دوم خیلی خیلی راحت تر است!

شکل و اندازۀ شکم در هفته سیزدهم بارداری

در این زمان، رحم از لگن بزرگ تر می شود. یعنی کم کم شبیه خانم های باردار می شوید و علامت بارداری از ظاهرتان پیداست. از اینجا به بعد شکم بیشتر جلو می آید چون باید وزن خود را بالا ببرید. متخصص زنان و زایمان سالم ترین روش افزایش وزن را به شما پیشنهاد می کند. یعنی باید آرام آرام جلو بروید و به صورت پایدار وزنتان را بالا ببرید. انجمن متخصصان زنان و زایمان آمریکا روش های زیر را پیشنهاد می دهد:

در صورتی که کمبود وزن دارید (BMI زیر ۱۸.۵):

• توصیه می شود در دوران بارداری ۱۲ الی ۱۸ کیلوگرم به وزن خود اضافه کنید.
• در سه ماه دوم و سوم، هر هفته تقریباً نیم کیلو به وزن خود اضافه کنید.

اگر وزنتان نرمال است (BMI ۱۸.۵ تا ۲۴.۹):

• توصیه می شود در دوران بارداری ۱۱ الی ۱۵ کیلوگرم به وزن خود اضافه کنید.
• در سه ماه دوم و سوم، هر هفته تقریباً نیم کیلو یا کمتر به وزن خود اضافه کنید.

در صورتی که اضافه وزن دارید (BMI ۲۵ تا ۲۹.۹):

• توصیه می شود در دوران بارداری ۷ الی ۱۱ کیلوگرم به وزن خود اضافه کنید.
• در سه ماه دوم و سوم، هر هفته تقریباً کمی بیشتر از ۲۲ گرم به وزن خود اضافه کنید.

اگر چاق هستید (BMI ۳۰ و  بالاتر):

• توصیه می شود در دوران بارداری ۵ الی ۹ کیلوگرم به وزن خود اضافه کنید.
• در سه ماه دوم و سوم، هر هفته تقریباً ۲۲ گرم به وزن خود اضافه کنید.

در صورتی که ۵ هفته از زمان بارداری گذشته و دوقلو باردار هستید (و شاخص تودۀ بدنتان طبیعی است):

• توصیه می شود در دوران بارداری ۱۶ الی ۲۴ کیلوگرم به وزن خود اضافه کنید.
• در نیمۀ اول بارداری، هفته ای نیم کیلو و در نیمۀ دوم، هر هفته کمی بیشتر از نیم کیلو به وزن خود اضافه کنید.

البته زیاد سر این عددها وسواس به خرج ندهید. مهم ترین نکته این است که رژیم غذایی سالم و متنوع را دنبال کنید، نسبت به دوران قبل از بارداری، روزانه ۳۰۰ کالری بیشتر مصرف کنید و از ورزش کردن غافل نشوید.

شکم زن باردار در هفته سیزدهم بارداری

از نظر حالت تهوع و استفراغ بهتر می شوید اما رحم بزرگ و بزرگ تر می شود تا برای جنینِ در حال رشد جا باز کند. این وضعیت منجر به ترک های پوستی و خارش پوست شکم می شود. مرطوب کننده و تغذیۀ سالم را فراموش نکنید!

آیا از هفته یازدهم بارداری، جنین داخل شکم حس می شود؟

احتمالاً! تجربۀ هرکس با دیگری فرق دارد اما بعضی از خانم های باردار (مخصوصاً زنانی که قبلاً تجربۀ زایمان داشتند) از هفتۀ سیزدهم متوجه تکان خوردن جنین می شوند. اگر هنوز چیزی حس نکردید، نگران نشوید. بعضی وقت ها تا هفتۀ ۲۵ چیزی حس نمی کنید!

«بحث بر سر مقدار کالری مورد نیاز در دوران بارداری مفصل است چون داده ها نشان می دهد که بدن هر شخص با دیگری فرق دارد (اما معمولاً باید روزانه بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری بیشتر مصرف کنید). یک ضرب المثل قدیمی هست که می گوید: مادر باردار باید به جای دو نفر غذا بخورد. یکی از محققان پیشنهاد می دهد بهتر است بگوییم: مادر باید متناسب با نیاز خود و جنین غذا بخورد تا مصرف کالری روزانه متعادل شود. بهتر است سراغ غذاهای مغذی بروید تا هر گازی که به غذا می زنید، تا جای ممکن، مقوی باشد.»

لیلی نیکولز، متخصص تغذیه و مربی دیابت

چند نکته برای علائم هفته سیزدهم بارداری

علائم عفونت مجرای ادرار را بشناسید

اگر عفونت مجرای ادرار درمان نشود، به کلیه ها آسیب می زند و سلامت مادر و جنین به خطر می افتد. اگر تکرر ادرار دارید، دفع ادرار با سوزش همراه است یا رنگ و بوی غیرعادی دارد، به پزشک مراجعه کنید تا با انجام آزمایش و تشخیص عفونت، آنتی بیوتیک تجویز کند.

تقویت کف لگن

بارداری و زایمان کف لگن را ضعیف می کند اما ورزش کگل باعث تقویت این ناحیه می شود. تمرین کگل وقت زیادی نمی گیرد، آسان است و انجام منظم آن در دوران بارداری به کاهش بی اختیاری بعد از زایمان و افزایش حس جنسی کمک می کند. به نظر روش خوبی است!

با همسرتان خلوت کنید

یکی از علائم هفتۀ سیزدهم، افزایش میل جنسی است که شما را در تخت نگه می دارد اما برای تفریحات خارج از اتاق خواب هم برنامه ریزی کنید تا قبل از اینکه بچه از راه برسد، از با هم بودن لذت ببرید.

صبحانۀ کامل

خبری از حالت تهوع صبحگاهی نیست؟ پس بفرما صبحانه! صبح بهترین زمان برای دریافت کلسیم، پروتئین و مواد مغذی و مقوی موجود در لبنیات و غلات کامل است. با خوردن صبحانۀ سالم، تا آخر روز سالم غذا می خورید و به سالم غذا خوردن عادت می کنید.