گلو درد :علائم، علت و روش های درمان
گلو درد شامل احساس درد، خشکی یا خارش در گلو است که به سه دستۀ فارنژیت (التهاب گلو)، ورم لوزه و لارنژیت (التهاب حنجره) تقسیم می شود.
گلو درد چیست؟
گلو درد شامل احساس درد، خشکی یا خارش در گلو می شود و یکی از شایع ترین علائم بیماری است. سالانه بیش از دو درصد بزرگسالان با این مشکل به پزشک مراجعه می کنند.
در اکثر موارد، گلو درد به خاطر عفونت یا در اثر عوامل محیطی، مثل خشکی هوا، رخ می دهد. این وضعیت آزاردهنده است اما معمولاً خود به خود برطرف می شود.
گلودرد به سه دسته تقسیم می شود:
- فارنژیت: ورم و التهاب گلو.
- ورم لوزه: ورم و التهاب لوزه (بافت نرم در انتهای دهان).
- لارنژیت: ورم و التهاب حنجره.
علائم گلو درد
علائم گلودرد به علت بروز این وضعیت بستگی دارد. به طور کلی، گلو درد با علائم زیر همراه است:
- خارش
- سوزش
- درد
- خشکی
- حساسیت
- التهاب
گلودرد باعث می شود حین صحبت یا قورت دادن آب دهان، احساس درد و سوزش داشته باشید. در این شرایط، حلق یا لوزه قرمز و ملتهب می شود.
گاهی روی لوزه چرک سفید دیده می شود. این وضعیت در گلو درد استرپتوکوکی شایع است و معمولاً در گلو درد ویروسی رخ نمی دهد.
ممکن است علاوه بر گلو درد، علائم زیر را تجربه کنید:
- گرفتگی بینی
- آبریزش بینی
- عطسه
- سرفه
- تب
- لرز
- التهاب غدد گردن
- گرفتگی صدا
- کوفتگی
- سردرد
- مشکل در بلع
- کاهش اشتها
مقایسۀ گلو درد با گلو درد استرپتوکوکی
گاهی گلو درد نشانۀ گلو درد میکروبی است که در اثر نوعی باکتری به اسم استرپتوکوک پیوژنز (Streptococcus pyogenes) رخ می دهد.
در این بیماری، علاوه بر گلو درد، با علائم زیر رو به رو هستیم:
- احساس درد و سوزش بعد از قورت دادن آب دهان
- تب
- التهاب غدد لنفاوی
- سردرد
- دل درد
- ورم و قرمز شدن لوزه (که گاهی با چرک سفید همراه است)
- لکه های قرمز روی کام
- حالت تهوع یا استفراغ
گلودرد میکروبی با سرفه، آبریزش بینی، قرمزی چشم یا گرفتگی صدا همراه نیست.
معمولاً گلو درد خود به خود برطرف می شود اما برای درمان گلو درد میکروبی باید از آنتی بیوتیک استفاده کنید.
گلو درد و کرونا
کرونا یک بیماری ویروسی است که گلودرد یکی از علائم آن است.
از جمله دیگر علائم ویروس کرونا می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تب یا لرز
- سرفه
- تنگی نفس
- کوفتگی
- خستگی
- سردرد
- از دست دادن حس بویایی یا چشایی
- گرفتگی یا آبریزش بینی
- اسهال
- حالت تهوع یا استفراغ
بهتر است در صورت تجربۀ هر یک از این علائم و گلو درد، تست کرونا دهید.
گلو درد ویروسی و میکروبی
معمولاً گلو درد در اثر بیماری های ویروسی، مثل سرماخوردگی، آنفلونزا، سرخک و آبله مرغان، رخ می دهد.
در اکثر موارد، گلو درد ویروسی خود به خود برطرف می شود و نیاز به درمان ندارد.
در مقابل، لازم است برای درمان گلو درد میکروبی از آنتی بیوتیک کمک بگیرید تا از بروز مشکل و عارضه جلوگیری شود.
اگر گلودرد شدید است یا بیشتر از یک هفته طول کشیده، با پزشک مشورت کنید.
۸ علت گلو درد
گلودرد در اثر عوامل مختلف، از عفونت گرفته تا ضربه و آسیب، رخ می دهد. در ادامه، به ۸ مورد از شایع ترین دلایل گلودرد اشاره می کنیم.
سرماخوردگی، آنفلونزا و سایر بیماری های ویروسی
معمولاً گلو درد در اثر بیماری ویروسی ظاهر می شود. ویروس های زیر با گلو درد همراهند:
- سرماخوردگی
- آنفلونزا
- کرونا
- مونونوکلئوز (mononucleosis)، نوعی بیماری که از طریق بزاق دهان منتقل می شود
- سرخک، نوعی بیماری که با راش پوستی و تب همراه است
- آبله مرغان، ویروسی که باعث تب و جوشهای برجسته و خارش پوستی می شود
- اوریون، ویروسی که باعث ورم و التهاب غدد بزاق در گردن می شود
گلو درد استرپتوکوکی و سایر عفونت های میکروبی
عفونت میکروبی هم باعث گلو درد می شود. گلو درد استرپتوکوکی شایع ترین گلو درد عفونی است که در اثر باکتری استرپتوکوک گروه آ رخ می دهد و باعث التهاب حلق و لوزه می شود.
حدود ۲۰ الی ۳۰% از گلو درد در کودکان در اثر همین باکتری رخ می دهد. ورم لوزه و بیماری های مقاربتی، مثل سوزاک و کلامیدیا، هم باعث گلو درد می شوند.
آلرژی
سیستم ایمنی بدن در واکنش به آلرژن های مختلف مثل گرده، علف و شورۀ بدن حیوانات، مواد شیمیایی آزاد می کند که با علائمی نظیر گرفتگی بینی، آبریزش چشم، عطسه و گلو درد همراه است.
مخاط اضافه بینی در پشت حلق جمع می شود. به این وضعیت، آبریزش از عقب بینی می گویند که باعث گلو درد می شود.
هوای خشک
هوای خشک، رطوبت حلق و دهان را می گیرد و باعث خشکی و خارش گلو می شود. هوا در زمستان و با روشن شدن بخاری، خشک می شود.
سیگار، مواد شیمیایی و سایر مواد حساسیت زا
مواد شیمیایی و سایر مواد که در محیط وجود دارند، باعث گلو درد می شوند. از جمله:
- هر نوع دود، شامل دود تنباکو
- آلودگی هوا
- شوینده ها و سایر محصولات شیمیایی
- اسپری، مثل خوشبوکنندۀ هوا
آسیب گلو
برخی آسیب های خاص منجر به گلو درد می شود. پریدن و گیر کردن غذا در گلو یکی از این موارد است.
به مرور زمان و با استفادۀ مکرر، به حنجره و ماهیچه های گلو فشار وارد می شود. ممکن است بعد از فریاد زدن، بلند صحبت کردن یا خوانندگی به مدت طولانی، دچار گلو درد شوید. برای مثال، گلو درد در بین مربیان بدنسازی و معلم ها شایع است چون مدام باید داد بزنند.
رفلاکس معده
وقتی اسید معده به مری برمی گردد، رفلاکس معده رخ می دهد. مری لولۀ واسطه بین دهان و معده است تا غذا وارد معده شود.
اسید معده، نای و گلو را می سوزاند و سوزش معده را به دنبال دارد. در نتیجه، اسید به حلق برمی گردد.
در رفلاکس معده-مری (Laryngopharyngeal reflux) یا رفلاکس خاموش، اسید معده دوباره به مری یا گلو برمی گردد و باعث گلودرد می شود.
تومور
گاهی گلودرد در اثر تومور حلق، حنجره یا زبان رخ می دهد ولی این وضعیت شایع نیست. اگر گلو درد در اثر سرطان رخ دهد، ظرف چند روز برطرف نمی شود.
ریسک فاکتورهای گلو درد
گلو درد یک وضعیت شایع است که گریبان همۀ ما را می گیرد اما عوامل زیر، خطر ابتلا به گلودرد را بالا می برند.
از جمله ریسک فاکتورهای گلودرد می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سن: بچه ها بیشتر در برابر برخی مشکلات و بیماری ها، مثل گلودرد استرپتوکوکی، آسیب پذیرند.
- فصل: شیوع برخی بیماری ها در برخی از فصول سال، مثل زمستان، بیشتر است.
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی: برخی عوامل، مثل دود سیگار یا آلودگی، باعث گلودرد می شوند.
- بهداشت فردی: عدم شستشوی دست ها خطر بیماری را بالا می برد.
- برخی محیط ها: خطر شیوع بیماری در برخی محیط ها، مثل مدرسه و مهد کودک، بیشتر است.
- فشار روی حنجره: بلند حرف زدن، داد زدن یا آواز خواندن در بلندمدت به حنجره فشار وارد می کند که منجر به گلودرد می شود.
روش های خانگی درمان گلودرد
شما می توانید با استراحت در خانه به سیستم ایمنی اجازه دهید تا با ویروس مقابله کند.
برای تسکین گلودرد، روش های زیر را امتحان کنید:
- آب نمک غرغره کنید
- نوشیدنی های گرم، مثل چای و عسل، سوپ، دمنوش یا لیمو با آبجوش.
- بستنی یا یخمک
- آبنبات یا قرص مکیدنی
- استفاده از دستگاه بخور برای بالا بردن رطوبت هوا
- زیاد صحبت نکنید تا گلودرد برطرف شود
روش های پیشگیری از گلودرد چیست؟
شما می توانید به کمک روش های زیر از بروز گلودرد جلوگیری کنید:
- مرتب دست ها را بشورید
- با کسانی که بیماری تنفسی، گلودرد یا سرما دارند، ارتباط نزدیک برقرار نکنید
- اگر سیگار می کشید، به فکر ترک باشید
- تا جای ممکن در معرض دود سیگار قرار نگیرید
چه زمان باید به پزشک مراجعه کنیم؟
معمولاً گلودرد ویروسی ظرف ۷ روز برطرف می شود اما گاهی باید برای درمان گلودرد اقدام کنید.
در صورت تجربۀ علائم زیر، با پزشک تماس بگیرید:
- گلودرد شدید
- مشکل بلع
- مشکل تنفسی یا درد
- دهان به سختی باز می شود
- درد مفصل
- تب بالای ۳۸ درجه
- درد یا خشکی گردن
- خون در بزاق یا خلط
- طولانی شدن گلودرد (بیشتر از یک هفته)
روش های تشخیص گلودرد چیست؟
پزشک حین معاینه، علائم شما را می پرسد و ته گلو را معاینه می کند تا علائمی نظیر ورم، التهاب و چرک سفید را بررسی کند. در ضمن، با دست زدن به گردن، غدد را معاینه می کند.
اگر پزشک به گلودرد استرپتوکوکی مشکوک شود، از ته حلق نمونه می گیرد و با تست فوری، ظرف چند دقیقه نتیجه را می بیند.
برای اطمینان از نتیجه، نمونه به آزمایشگاه فرستاده می شود. معمولاً ۱ الی ۲ روز طول می کشد تا نتیجه مشخص شود.
به کمک این نمونه می توان سایر عفونت های میکروبی، مثل سوزاک یا کلامیدیا، را تشخیص داد. مونوتست یا تست آنتی بادی مونو به تشخیص مونونوکلئوز کمک می کند.
گاهی لازم است برای تشخیص علت دقیق گلودرد به متخصص حلق، گوش و بینی مراجعه کنید.
دارو درمانی گلو درد
شما می توانید برای تسکین گلودرد یا درمان علت زمینه ای، دارو مصرف کنید.
داروهای زیر به نسخۀ پزشک احتیاج ندارد:
- استامینوفن (Tylenol)
- ایبوپروفن (Advil, Motrin)
- آسپرین
کودکان و نوجوانان نباید از آسپرین استفاده کنند چون منجر به یک بیماری جدی به نام سندرم ری (Reye’s syndrome) می شود.
روش های زیر، مستقیماً به درمان گلودرد کمک می کنند:
- اسپری گلودرد که حاوی مواد ضد عفونی کننده و بی حس کننده مثل فنل (phenol) است یا مواد خنک کننده مثل منتول (menthol) یا اوکلایپتوس
- قرص گلو
- شربت سرفه
دمنوش نارون، ریشۀ ختمی و شیرین بیان به عنوان داروی گلودرد به فروش می رسد. برخی معتقدند این دمنوش های گیاهی به درمان گلودرد کمک می کنند اما شواهد علمی در این زمینه وجود ندارد.
اگر گلودرد به رفلاکس معده مربوط باشد، داروهای زیر به شما کمک می کنند:
- داروی ضد اسید مثل Tums, Rolaids, Maalox و Mylanta برای خنثی شدن اسید معده.
- داروهای مسدودکنندۀ H2 مثل سایمتیدین (cimetidine) و فاموتیدین (famotidine) برای کاهش تولید اسید معده.
- داروهای مهارکنندۀ پمپ پروتونی (Proton pump inhibitors) مثل لانسوپرازول (lansoprazole) و امپرازول (omeprazole) برای مسدود کردن تولید اسید.
دوز پایین کورتیکواستروئید (corticosteroids) به گلودرد کمک می کند و عوارض جدی ندارد.
کِی باید از آنتی بیوتیک استفاده کنیم؟
آنتی بیوتیک به درمان بیماری های عفونی، مثل گلودرد استرپتوکوکی، کمک می کند اما در درمان بیماری های ویروسی موثر نیست.
لازم است برای جلوگیری از بروز عوارض جدی مثل ذات الریه، برونشیت یا تب روماتیسمی برای درمان گلودرد استرپتوکوکی آنتی بیوتیک مصرف کنید. آنتی بیوتیک ظرف یک روز باعث تسکین گلودرد می شود و خطر تب روماتیسمی را تا یک سوم کاهش می دهد.
معمولاً پزشک از شما می خواهد طی ده روز آنتی بیوتیک مصرف کنید. حتماً طبق توصیۀ پزشک عمل کنید و حتی اگر احساس می کنید حالتان بهتر شده، مصرف آنتی بیوتیک را قطع نکنید.
در غیر این صورت، مقداری باکتری در بدن زنده می ماند و دوباره مریض می شوید. به علاوه، باعث می شود نسبت به آنتی بیوتیک مقاوم شوید. پس در آینده، برای درمان عفونت و بیماری با استفاده از آنتی بیوتیک به مشکل می خورید.
سوالات متداول
آیا گلودرد قبل از سرماخوردگی طبیعی است؟
در اغلب موارد، گلودرد یکی از اولین علامت های سرماخوردگی است. عطسه، گرفتگی یا آبریزش بینی، سرفه و آبریزش چشم از جمله دیگر علائم سرماخوردگی است.
گلودرد چند روز طول می کشد؟
در اکثر موارد، گلودرد ظرف هفت روز خوب می شود. اگر گلودرد خوب نشد یا با چند علامت شدید دیگر همراه بود، با پزشک مشورت کنید.
کدام غذاها گلودرد را بدتر می کند؟
قورت دادن غذاهای خشک و سبزیجات خام کار سختی است و گلودرد را بدتر می کند. غذاهای تند و میوه های اسیدی، مثل لیموشیرین یا لیموترش، باعث سوزش گلو می شود.
چرا گلودرد از یک نقطه به نقطۀ دیگر می رود؟
ورم لوزه، لارنژیت، آفت و عفونت دندان یک ناحیه از گلو را درگیر می کنند. در مقابل، آبریزش عقب بینی یکی از مشکلاتی است که بسته به موقعیت، از یک قسمت به قسمت دیگر می رود.
کلام آخر از کلینیک سلامتی
در اکثر موارد، گلودرد در اثر بیماری میکروبی و ویروسی، مواد شیمیایی و آسیب رخ می دهد. معمولاً گلودرد ظرف چند روز برطرف می شود و نیاز به درمان ندارد.
استراحت، دمنوش، غرغره کردن آب نمک و مصرف مسکن از جمله روش های خانگی برای تسکین گلودرد است.
برای درمان گلودرد استرپتوکوکی و میکروبی از آنتی بیوتیک استفاده می شود. پزشک برای تشخیص گلودرد استرپتوکوکی از حلق نمونه می گیرد.
در صورت مشاهدۀ علائم جدی، مثل اختلال تنفسی یا مشکل بلع، تب یا خشکی گردن، به پزشک مراجعه کنید.
